ถ้อยคำรำพึงในความเงียบซึ่งไม่มีอยู่จริงในห้วงขณะหนึ่ง

เมื่อมีคนตั้งข้อกล่าวหาเอากับเรา แน่นอน เราย่อมมีเหตุผลโต้แย้ง เหตุผลนั้นมันอาจเป็นข้อแก้ตัวสำหรับผู้ที่ตั้งข้อกล่าวหา แต่สำหรับเรา เหตุผลนั้นย่อมไม่ใช่ข้อแก้ตัว

                เหตุผลก็คือเหตุผล คือคำอรรถาธิบายให้ฟัง

                แต่ก็อีกนั่นละ หากฝ่ายตรงข้ามไม่รับฟัง ย่อมมองว่านั่นคือคำแก้ตัว

                แปลกพิลึกละ ที่เขาต้องการให้เราพูด ให้เราอธิบาย สุดท้ายกลับมองเป็นคำแก้ตัว อย่างนั้นแล้วจะต้องการไปทำไม

                สุดท้ายเราเลือกไม่พูด คุณอยากว่าอย่างไรก็ว่ามา

                การไม่พูดนั้นหาใช่ว่าเรายอมรับ เราจำนน ต่อข้อที่คุณกล่าวหา

                ครั้นเราเงียบคุณยิ่งร้อนรน อยากให้เราพูด พูดพูดพูดอะไรบางอย่างออกมา

                เหมือนความเงียบจะสยบความเคลื่อนไหวได้ ทว่ากลับสยบไม่ได้

                คุณว่าเรากำลังต่อต้านด้วยการนิ่งเงียบ เพิกเฉย เหมือนยอมรับ แต่คุณไม่ยอมรับท่าทีนั้น ๆ

                เหมือนคุณบ้า

                หรือว่าเราบ้า

                เอาสิเอา ใครจะบ้ากว่ากัน

                เหตุผลหนึ่งที่เราเลือกเงียบ นั้นเป็นเพราะหลายต่อหลายครั้งที่คุณมอง คุณคิด ว่าเหตุผลของเรานั้นคือคำแก้ตัว นานเข้า หลายครั้งเข้าเราเหนื่อยใจ เหนื่อยใจที่จะอรรถาธิบาย  เมื่อครั้นเราเลือกเงียบคุณกลับร้อนรน อยากให้เราหาคำแก้ตัว ขณะเดียวกันคุณไม่เคยมองย้อนกลับไปที่ตัวคุณเอง

                เราคิดอย่างตลกบ้า ๆ แม้เอากระจกเงาบานใหญ่มาวางตรงหน้าคุณ คิดว่าคุณคงเดาไม่ออกว่าเรากำลังทำอะไร  คุณอาจยิ่งโมโห กับท่าทีการแสดงออกทางสัญลักษณ์ของเรา

                เราไม่ว่าคุณโง่

                เราคิดว่า “อัตตา” ของคุณนั้นสูงเกินไป

                จริงแล้ว อัตตาของคุณ หรือของเราอาจสูงเท่าเทียมกัน เพียงแต่มันแหวกออกไปคนละมุม คนละทิศทาง

                เราอาจอยู่ทางซ้าย และคุณอยู่ทางขวา (หรือเราทางขวาคุณทางซ้ายก็ได้)

                มันไม่ยากอะไรเลย หากเราจะยอมค้อมหัวโดยดุษณีว่า เหตุผลของเรานั้นคือ “คำแก้ตัว”  เช่นกัน มันไม่ยากอะไรเลยหากคุณจะยอมรับว่าถ้อยคำของเรานั้นคือ ”คำอรรถาธิบาย” หาใช่ข้อแก้ตัว

                อย่างไรก็ตาม ในเมื่อพื้นที่นี้เป็นที่ของเรา เราจะพูดในสิ่งที่เราคิดและมอง

                เราไม่ยอมรับอย่างง่าย ๆ หรอกว่า คุณจะเย้ยถากถางเราอย่างไร เราไม่ยอม และเรากำลังต่อต้านคุณด้วยหลักอะไร “อหิงสา” หรืออย่างไร

                หากการเงียบนิ่งเฉยจัดเป็นการต่อสู้อย่างหนึ่ง ไม่โต้ตอบด้วยวาจา ไม่โต้ตอบด้วยกาย ใช้ยิ้มรับเป็นการตอบโต้ หากคุณไม่แก่รงพอ คุณจะรู้สึกว่าเหมือนโดนสบประมาท

                ความสุขของผู้โบยตีคืออะไรหากไม่ใช่เสียงร้องของความเมตตา ร่ำไห้ โอดครวญ หากแต่ความนิ่งเฉยไม่ปริปากร้องกู่เรียกใช่ความสุขที่ผู้โบยตีพึงพอใจ

                หรือนั่นคือความพึงพอใจ หากใช่ก็มิจำเป็นต้องโบยตีใช่หรือไม่ หรือนั่นจะเป็นความพึงพอใจ ตาต่อตาฟันต่อฟัน

                อย่างไรก็ตาม เรามีความเชื่อว่า นั่นมิใช่ความพึงพอใจของคุณ–ผู้ซึ่งโบยเฆี่ยนตี

                คุณถึงได้รังควานเราเรื่อยมา

          ฉะนั้นเมื่อเราถูกโบยตี เราจึงต้องอดทน  ทนอย่างที่สุด ไม่ใช่อดทนอย่างถึงที่สุด ซึ่งนั่นจะเป็นการนำเราไปสู่การบรรลุผล ในหลักการอหิงสาใช่หรือไม่

                เราไม่รู้ในรายละเอียดนักหรอกว่า หลักการของอหิงสานั้นคืออะไร ต้องทำอย่างไร แต่เท่าที่เรารู้ เราจะไม่ตอบโต้โดยใช้วิธีที่เราถูกกระทำ  อะไรที่เราเชื่อ เราคิดว่านั้นคือความชั่ว ความไม่ดี เราจะไม่โต้ตอบด้วยความชั่ว ความไม่ดี  คุณใส่ร้ายเรา โบยตีเราด้วยวาจา เราจะไม่โต้ตอบกลับด้วยสิ่งนั้น

                ใช่หรือไม่ว่าเราควร หรืออย่างน้อยก็ควรจะตอบโต้ด้วยสิ่งตรงกันข้าม

               คุณใส่ร้ายเรา เราจะชื่นชมในสิ่งดีของคุณ  คุณโบยตีเรา เราจะสำนึกถึงความเจ็บปวด ให้อภัยคุณ ไม่โกรธคุณ ปรารถนาให้คุณซึมซับความเจ็บปวดของเราบ้าง เพื่อที่บางทีคุณจะเข้าใจถึงความเจ็บปวด เมื่อคุณเข้าใจคุณจะเอาใจของเราใส่เข้าไปในใจคุณ คุณจะรู้สึกเจ็บปวดเช่นเราบ้าง เมื่อนั้นเราหวังว่าคุณจะเข้าใจในสิ่งที่คุณทำ  คุณจะเข้าใจว่าควรแล้วหรือที่จะกระทำเช่นนั้น

                ใช่แล้ว เราอภัยให้คุณ และปรารถนาให้คุณได้สัมผัสใจของเรา

                ไม่จำเป็นที่เราจะโต้ตอบความที่เราคิดว่าเลว ด้วยการทำเลวกลับไป

                ไม่จำเป็นที่เราต้องใช้การต่อสู้ที่เรียกว่าตาต่อตาฟันต่อฟัน

          เช่นนั้นแล้วสิ่งที่เราคิด เราเชื่อว่ามันเลว ว่ามันไม่ดียังคงดำรงอยู่, เพียงเพราะเราไม่ต้องการให้มันดำรงอยู่มิใช่หรือ

หลังจากเรารำพันไปดังข้างต้น เราคิดว่าจำเป็นหรือไม่ว่าผู้อื่นผู้ใดจะต้องเข้าใจเหตุผลของเรา หากว่าเราอรรถาธิบายไปแล้ว

                ไม่จำเป็น

                ไม่ต้องคาดหวังว่าผู้อื่นผู้ใดจะเข้าใจเรา

                ขอเพียงเราเข้าใจตัวตนของเรา

                ถูกหรือผิดต่างกันเพียงแค่ศรัทธา

                ในความเป็นชีวิต เราต่างเดินทางด้วยความโดดเดี่ยวในขณะย่างก้าวท่ามกลางผู้คน

                ยิ่งทำความเข้าใจกับชีวิต ยิ่งเหมือนไม่เข้าใจชีวิต

                ยิ่งพยายามทำความเข้าใจผู้คน เหมือนยิ่งไม่รู้จักผู้คน

          ยิ่งละเลยปัจจุบัน ยิ่งไม่เห็นสิ่งใด •

๑๕ ต.ค. ๕๓

“คุณหานี่อยู่ใช่ไหม?”

ผมสะดุ้ง หันควับไปมองเจ้าของเสียง  ราตรียื่นสมุดบันทึกให้ผม ผมรับแล้วหลบเธอจะเดินกลับขึ้นห้อง

“คุณจะเขียนถึงฉันยังไงต่อ”

เธอร้องถามไล่หลัง เท้าผมหยุดกึก ราตรีคงอ่านสิ่งที่ผมเขียนไว้หมดแล้ว

สมองผมคิดหาคำตอบอย่างรวดเร็ว ทว่ามันหลากหลายคำตอบเสียเหลือเกิน มากเกินจนคัดเลือกไม่ถูก

ตัดสินใจหันหน้าไปผจญกับความจริง เดินเข้าไปหาเธอ ฝ่ามือที่เคยลูบไล้ใบหน้าบัดนั้นฟาดลงมาทันใด ผมตกใจด้วยคาดไม่ถึง มีแต่ความชาด้านเสียเกินจะรู้สึกเจ็บแสบอันใด

ผมทำอะไรผิดไปหรือ? คือคำถามที่อยากจะถาม แต่ชั่วขณะนั้นกลับพูดสิ่งใดไม่ออก

“คุณกล้าดียังไงถึงเอาเรื่องของฉันไปเขียน หรือคุณคิดว่าตัวเองเป็นนักเขียนจึงมีสิทธิ์”

“เรื่องของคุณ?”

“ทำไมคุณต้องย้อน”

“ผมไม่ได้ย้อนอะไรนี่ ผมคิดว่ามันเป็นเรื่องของผมด้วยต่างหาก”

“อือฮึ คุณเลยถือสิทธิ์นั้น”

“ผมไม่เข้าใจว่าทำไมคุณถึงได้คิดอย่างนั้น การที่ผมจะเขียนบันทึกเกี่ยวกับใครสักคนมันไม่ชอบตรงไหน  ผมไม่รู้หรอกนะว่าคุณเข้าใจเรื่องสิทธิบ้าบออะไรนั่นแค่ไหน แต่อย่างน้อยคุณก็น่าจะคิดได้บ้างว่านี่มันเป็นบันทึกของผม–เป็นบันทึกส่วนตัว”

“ฉันคงไม่พูดเรื่องนี้หรอกหากว่าฉันไม่รู้ว่าสิ่งที่คุณเขียนเอาไว้มันจะเป็นข้อมูลให้คุณเอาไปขยายเขียนเป็น–เรื่องบ้า ๆ ของคุณ”

“แต่ผมยังไม่ได้เขียนใช่ไหม ผมยังไม่ได้เขียนเรื่องบ้า ๆ นั่น มันเป็นแค่ความคิด เป็นความคิดที่ผมยังไม่ได้สรุปอะไรลงไป”

“แต่คุณก็คิด”

“ใช่ ผมคิด”

“ทำไม?”

“ทำไมอะไร”

“ทำไมคุณถึงไม่บอกว่าคุณไม่ได้คิด”

“ผมโกหกตัวเองไม่ได้”

                “คุณรักฉันใช่มั้ย”

                ผมอึ้งไปกับคำถามชนิดหักมุมสามร้อยหกสิบองศานิดหนึ่งก่อนตอบโดยไม่ต้องคิดมากความ

                “ใช่ ผมรักคุณ”

                “แล้วเรไรล่ะ”

                “ผมไม่แน่ใจ”

                “ไม่แน่ใจ ๆ  รู้มั้ยว่านั่นน่ะแปลว่าคุณรักเธอ”

                “เราจะพูดกันตรงนี้อีกนานไหม”

                ผมตัดบท ไม่อยากพูดถึงเรไร บุคคลที่สามที่ไม่เกี่ยวข้องอันใดด้วย 

ราตรีไม่ตอบ เดินกลับขึ้นบ้าน  

ผมยืนนิ่ง สรรพสิ่งรอบกายคล้ายหยุดนิ่งตามไปด้วย

                “คุณจะไม่ขึ้นมาใช่ไหม”

                “ไม่”

เธอเดินกลับลงมา

“เราต้องคุยกัน”

                พลันผมคิดถึงภาพระหว่างเธอกับฮานา รวมทั้งเสียงกระเส่ารัญจวนนั่นด้วย ถามกลับไปทันใด

“แบบไหน ยืน นั่ง หรือนอน”

                นัยน์ตาของราตรีเบิกโพลงในทันที ทว่าไม่มีประกายแห่งความโกรธ มีแต่ความวาววาม

                “คุณต้องการอย่างไหนล่ะ?”

                ผมเกือบโพล่งออกไปแล้วว่าก็อย่างที่คุณทำกับฮานาไงล่ะแต่ก็กลืนคำถามนั้นลงคอโดยพลัน  ราตรีเดินเข้าไปในตัวบ้านผมเดินตามเธอเข้าไปนั่งลงที่ชุดเก้าอี้หวาย เธอออกมาจากครัวถือเบียร์มาสองกระป๋องลงนั่งข้างผม ยื่นเบียร์ให้ผม ผมรับไว้แล้ววางลงโต๊ะ

“ผมไม่แน่ใจว่ารสหวานที่ลอดเข้าไปสัมผัสลิ้นตัวเองนั้นเป็นรสจากเบียร์หรือของเหลวที่เกิดจากเลือดเนื้อของเธอกันแน่”

ไม่ใช่แค่คุ้นกับประโยคนั้นทว่าผมจำมันได้ขึ้นใจเลยทีเดียว ก็ประโยคนั่นน่ะผมเขียนไว้ในคืนวันที่สองที่ผมได้พบเธอ

“คุณอยากจะลิ้มลองมันอีกไหม”

เธอหัวเราะ น้ำเสียงออกไปในทางเย้ยหยัน

หากเป็นกาลเวลาอื่นผมจะนิยมชมชอบเธอที่สามารถจดจำสิ่งที่ผมเขียนไว้ได้ แต่ด้วยเสียงหัวเราะหยันเหยียดนั่นทำให้ผมคิดนึกตรงข้าม ผมเกลียดเสียงหัวเราะพานเกลียดเจ้าของเสียงหัวเราะบ้า ๆ นั่นด้วย  ราตรีไม่รู้หรือแกล้งทำเป็นไม่รู้ไม่เข้าใจว่าผมรู้สึกอย่างไรกับประโยคนั้น มันเป็นความรู้สึกชื่นชมเธออย่างชัดเจนโจ่งแจ้งแต่เธอกลับดูถูกความรู้สึกนั้น ด้วยเสียงหัวเราะห่าบัดซบ!

“คุณคิดประโยคนั้นได้ยังไง”

“ความรู้สึกไง ผมใช้ความรู้สึกเขียนมันออกมา”

น้ำเสียงผมราบเรียบ ทั้งที่อยากตะโกนออกมาให้สมกับความคับแค้นใจ

“คุณไม่ได้ใช้ความคิด?”

ผมไม่ตอบ

“คุณใช้แต่อารมณ์ ใช้ความรู้สึก คุณเพ้อฝัน คุณไม่ชอบอยู่กับความจริง”

ผมเงียบ

“คุณทำราวกับว่าการได้พบฉันนั้นมันเหมือนความฝัน…คือความจริงหรือความฝัน แต่การปรากฏกายของเธอนั้นไม่ใช่ปาฏิหาริย์…ความจริงความฝันคุณยังแยกไม่ออก คุณขัดแย้งในตัวเองนะ”

“มีใครบ้างล่ะที่ไม่ขัดแย้งในตัวเอง คุณงั้นรึ?”

“ฉันคิดแต่ว่าฉันมีอิสระ ฉันชอบตั้งคำถามแต่ฉันจะไม่สงสัยมัน”

“แล้วคุณจะได้คำตอบได้ยังไง”

“ฉันจะไม่คาดหวังจะต้องได้คำตอบในทุก ๆ เรื่อง มันจำเป็นนักหรือว่าทุกเรื่องจะต้องมีคำตอบ”

“นั่นเป็นเพราะคุณหามันไม่เจอ คุณถึงได้คิดแบบนั้น”

“ก็ในเมื่อหาไม่เจอจะดันทุรังหาไปทำไม”

เธอเปิดเบียร์ยื่นให้ผม ผมดื่มเข้าไปอึกใหญ่ อยากมึนหัวมากกว่าที่กำลังมึนงงกับคำพูดของเธอ

เหมือนราตรีจะบอกว่าเธอมีชีวิตอยู่กับความจริง ส่วนผมมีชีวิตอยู่กับความฝัน

“สิ่งที่คุณคิดว่ารู้นั่นรู้นี่มันก็แค่มายาคติ ความจริงคือมันไม่มีอะไรเลย ไม่มีอะไร ไม่มี  อย่างคุณอาจคิดว่าตัวคุณนั้นมีอิสระ แท้ที่จริงคุณกำลังถูกพันธนาการด้วยความคิดว่าคุณมีอิสระ”

“งั้นคุณก็ถูกพันธนาการด้วยสิ”

“หึ ฉันมีอิสระ ไม่ใช่ฉัน ‘อยาก’ มีอิสระ”

ผมแค่นหัวเราะกับความคิดคำพูดนั้น

“อิสระ อิสระคือการหลุดพ้นจากเงื่อนไขต่าง ๆ อย่างงั้นหรือ ผมเข้าใจถูกไหม”

ราตรีจุดบุหรี่ สีหน้าเอาจริงเอาจัง

“คุณเคยบ้างมั้ย ในชีวิตของคุณเคยทำอะไรอย่างไร้เงื่อนไขสักครั้งมั้ย”

ผมจุดบุหรี่บ้าง เสียงแห่งความเงียบเข้าโอบล้อม ควันสีเทาม้วนตัวปกคลุมอยู่รอบกาย

“ครั้งหนึ่ง วันนั้นไม่มีเวลา ไม่มีอดีตไม่มีอนาคต มีแต่สิ่งที่เป็นอยู่ตรงหน้า ผมนั่งดูท้องทะเลโดยไม่รู้สึกว่ามันเป็นทะเล นอนดูท้องฟ้าโดยที่ไม่รู้สึกว่ามันเป็นท้องฟ้า ในหัวของผมไม่มีอะไร ไม่ได้คิดอะไร รอบกายผมคล้ายไม่มีการเคลื่อนไหว มีเพียงผมเท่านั้นที่เคลื่อนไหว มีเพียงลมหายใจเข้าลมหายใจออก ผมรู้สึกถึงความสงบ สงบกับการที่ไม่ต้องคิดอะไรทั้งสิ้น เหมือนจับเอาทุกอย่างโยนทิ้งไป มันเบามันโล่ง รู้สึกถึงพลังบางอย่างเข้ามาทดแทน เป็นแรงขับดันให้ชีวิตเคลื่อนเดินหน้าต่อไปได้”

“คุณได้หลอมรวมเป็นหนึ่งเดียวกับธรรมชาติ ชีวิตคนเรามันควรจะเป็นอย่างนั้น ไม่ใช่แบ่งแยกแตกตัวออกมาจากมัน แต่ถึงจะพยายามแยกแตกตัวออกมาได้สุดท้ายก็ต้องกลับไปเป็นหนึ่งเดียวกับมันอยู่ดี แตกสลายรวมเป็นหนึ่งเดียว นั่นคือความจริงแห่งชีวิต ความเพ้อฝันคือการพยายามแยกแตกตัวออกจากความจริง”

“ผมว่ามันไม่ถูกไปทั้งหมด บางครั้งความเพ้อฝันก็เป็นเครื่องมือหนึ่งในการเยียวยาชีวิต มีข้อแม้ว่าต้องไม่เพริดไปกับมัน”

“ต้องไม่ทิ้งฐานของความจริง”

“มันเป็นอิสระอย่างหนึ่งของมนุษย์ เรามีอิสระที่จะคิด ที่จะฝันต่าง ๆ นานา แต่นั่นมันยังไม่ใช่อิสระจริง ๆ อย่างที่คุณว่าใช่ไหม คือมันยังมีเงื่อนไขที่ทำให้เราอยากเป็นอิสระ”

ผมและราตรีสบตาประสานกัน ต่างคนต่างกระโจนเข้าไปค้นหาบางสิ่งบางอย่างที่ตกตะกอนอยู่ในก้นบึ้ง

“ฉันรักคุณ เรไรก็รักคุณ แต่ความรักของเราไม่เหมือนกัน”

ราตรีโน้มตัวเข้าหาผม ริมฝีปากสัมผัสริมฝีปาก ลิ้นสัมผัสลิ้น ผมแน่ใจแล้วว่ารสหวานที่ลอดเข้าไปสัมผัสลิ้นตัวเองนั้นเป็นของเหลวที่เกิดจากร่างกายของเธอ

ราตรีผละออกจากอ้อมแขน

“ราตรีสวัสดิ์”

๑๕-๑๙  ก.ย. ๕๓

มติชนสุดสัปดาห์ ๓-๙ ก.ย. ๕๓ ฉบับที่ ๑๕๖๘

จากการพิพากษาตัดศีรษะพระเจ้าชาร์ลที่ ๑ ทำให้สังคมยุโรปมองอังกฤษเป็นชาตินอกกฎหมาย และต่างพากันคว่ำบาตร และไม่ยอมรับในการปฏิวัติที่เกิดขึ้นในครั้งนั้น

ในขณะที่คนส่วนใหญ่ของอังกฤษยอมรับ “รัฐอังกฤษใหม่” แทนราชอาณาจักรที่จบลงไปและยอมรับผู้อารักขาหรือรัฐบาลใหม่ด้วยความจำใจ

ตามแนวคิดทางการเมืองของ Thomas Hobbes ที่ปรากฏในงานเขียน Leviathan เขาเขียนขึ้นในช่วงสงครามกลางเมืองของอังกฤษนี้เอง

ประเด็นสำคัญประการหนึ่งในหนังสือเล่มนี้ของฮอบส์ คือ การชี้ให้เห็นถึงความสำคัญของการมีสันติภาพ และสันติภาพจะเกิดขึ้นได้ก็ต่อเมื่อการปกครองมีอำนาจสมบูรณ์เด็ดขาด

และหากต้องเลือกระหว่างการมีอิสรภาพภายใต้สภาวะอนาธิปไตยหรือสงครามกลางเมืองกับการอยู่ภายใต้อำนาจเผด็จการแต่มีสันติภาพความสงบเรียบร้อยแล้ว ฮอบส์ชี้ว่า ภายใต้หลักจิตวิทยาของมนุษย์ปรกติทั่วไปย่อมจะต้องเลือกอย่างหลังเพื่อรักษาชีวิตให้รอดและเพื่อความมั่นคงปลอดภัยในการดำเนินชีวิต

หากนำหลักคิดและการปฏิวัติอังกฤษมาเป็นกรอบในการทำความเข้าใจการเมืองไทย เราก็จะพบว่า มีการใช้หลักจิตวิทยาดังกล่าวนี้ในการหาทางออกจากวิกฤตการเมืองไทยอยู่เนือง ๆ

ยกตัวอย่างของการชุมนุมของพี่น้องเสื้อแดง ระหว่างเดือนมีนาคม- พฤษภาคม ๒๕๕๓…

เมื่อแกนนำนำพี่น้องเสื้อแดงไปชุมนุมปักหลักที่ราชประสงค์นานวันเข้า ก็เริ่มมีเสียงไม่พอใจออกมาจากลุ่มธุรกิจต่าง ๆ และเรียกร้องให้รัฐบาลใช้มาตรการเด็ดขาดเข้าดำเนินการ

เมื่อถึงจุดหนึ่ง ก็เริ่มมีกระแสออกมาว่าให้ทำอะไรสักอย่างเพื่อให้ยุติความสับสนวุ่นวายที่ทำให้ไม่สามารถหาความแน่นอนในการประกอบธุรกิจ

และเมื่อถึงจุดหนึ่งการใช้กำลังเข้ากระชับพื้นที่กลายเป็นสิ่งที่ผู้คนในกรุงเทพฯ ยอมรับไปโดยปริยาย และก็มีการสูญเสียเกิดขึ้นตามมา แต่ผู้คนจำนวนไม่น้อยก็ยังยอมรับได้ตราบเท่าที่สามารถนำสังคมกลับไปสู่ภาวะปรกติ

รัฐประหาร ๑๙ กันยายน ๒๕๔๙…

ถ้านับย้อนไปดูรัฐประหารหลาย ๆ ครั้งที่เกิดขึ้น ก็มักอ้าง “ความสงบเรียบร้อย” เป็นสำคัญ และประชาชนส่วนใหญ่ก็ถูกโฆษณาชวนเชื่อให้เกิดความกลัวต่อสภาวะอนาธิปไตยอยู่หลายครั้ง ถ้าครั้งไหนประชาชนเชื่อ รัฐประหารครั้งนั้นก็ได้รับการยอมรับ แม้ว่าคนจำนวนหนึ่งจะไม่ชอบการทำรัฐประหารก็ตาม

แต่ก็มีคนอีกจำนวนหนึ่งที่อ่อนไหวมากต่อความสับสนวุ่นวายทางการเมือง และคนพวกนี้ก็มักจะเรียกร้องการใช้อำนาจนอกระบบเข้าแก้ไขวิกฤตการเมืองตั้งแต่เนิ่น ๆ

สิ่งที่นักรัฐศาสตร์ต้องสืบค้นตรวจสอบอย่างจริงจังก็คือ สภาวะอนาธิปไตยที่ว่านั้น มีแนวโน้มจะเกิดขึ้นจริงแค่ไหน หรือจริง ๆ แล้ว มันเป็นเพียงสิ่งที่ถูกสร้างขึ้นมาเท่านั้น สงครามกลางเมืองของอังกฤษที่เริ่มขึ้นในค.ศ.๑๖๔๒ และฉากแรกของมันได้จบลงในปีค.ศ.๑๖๔๙ นั้นเป็นสิ่งที่เกิดขึ้นจริง

ผู้คนในอังกฤษจึงไม่ปฏิเสธอำนาจใหม่ที่เกิดขึ้นในมือของ โอลิเวอร์ ครอมแวล ผู้นำฝ่ายล้มเจ้า แม้ว่าพวกเขาจะไม่ได้ยินดีปรีดากับผู้ปกครองคนใหม่นี้ก็ตาม แต่ถ้าคิดคำนวณบวกลบคูณหารแล้ว ก็ย่อมจะดีกว่าปล่อยชีวิตของพวกเขาอยู่ในสภาพที่ “โดดเดี่ยว ยากแค้นลำเค็ญ น่ารังเกียจ โหดร้ายป่าเถื่อนและเสี่ยงกับควมตายอยู่ตลอดเวลา”

ความอ่อนไหวทางจิตวิทยาของผู้คนดังที่กล่าวมาข้างต้นนี้ย่อมส่งผลต่อการนิยมใช้กำลังอำนาจนอกระบบเข้าแก้ไขวิกฤตความสับสนวุ่นวาย และหากผู้คนในสังคมมีสภาพจิตอย่างว่า ก็เข้าข่ายว่า พวกเขาเหล่านั้นมีวัฒนธรรมทางการเมืองที่ไม่เอื้อให้มีการแก้ไขวิกฤตปัญหาตามครรลองของประชาธิปไตย

ความอ่อนไหวที่ว่านี้ก็คือ เกิดความกลัวเร็วไป และการเกิดความกลัวเร็วไปก็ทำให้ขาดความเชื่อมั่นในการแก้ไขด้วยกลไกภายในระบบประชาธิปไตยเอง

การเกิดความกลัวเร็วไป เกิดจากการอ่อนไหวต่อการโฆษณาชวนเชื่อของฝ่ายที่ต้องการใช้อำนาจนอกระบบเข้าแก้ไขปัญหา หรือไม่ การเกิดความกลัวเร็วไปนี้เองที่เป็นตัวเร่งให้มีการใช้อำนาจนอกระบบ

แต่แน่นอนว่า เมื่อถึงที่สุดแล้ว หากจะเกิดการนองเลือดหรือสภาวะสงครามกลางเมืองเข้าจริง ๆ ไม่ว่าคนในวัฒนธรรมทางการเมืองแบบไหนก็ย่อมหนีไม่พ้นสภาวะทางจิตวิทยาดังกล่าว นั่นคือเลือกที่จะสงบโดยเร็วโดยถึงแม้ว่าจะต้องยอมแลกกับสภาวะเผด็จการก็ตาม

นอกเสียจากว่า ความสงบที่ได้มานั้นทำให้คนกลุ่มหนึ่งสามารถมีชีวิตอยู่รอดทำมาหากินได้เป็นปรกติตามเดิม แต่สำหรับคนบางกลุ่มนั้นไม่ได้ทำให้เขามีอาหารกิน มีชีวิตอยู่รอดเหมือนพวกแรก แน่นอนว่า พวกเขาจะยอมเดินหน้าเข้าสู่สภาวะอันสุ่มเสี่ยงต่อสงครามกลางเมือง เพราะถ้ายอมต่อไปก็อดตายอยู่ดี สู้เสี่ยงเดินหน้าไป อาจทำให้ชีวิตของพวกเขาดีขึ้น

ฝ่ายที่ต้องการสร้างสถานะทางการเมืองของตนให้ชอบธรรม

ฝ่ายที่ต้องการสร้างสถานะทางการเมืองของตนให้ชอบธรรมและเป็นที่ยอมรับของคนในสังคมภายใต้สภาวะที่สังคมนั้นกำลังมีวิกฤตความขัดแย้งทางการเมือง มีการชุมนุมประท้วง ก็อาจเร่งให้สถานการณ์สุกงอม เข้าสู่สงครามกลางเมืองโดยเร็ว เพื่อฝ่ายตนจะได้เข้ามาเป็นพระเอกยุติสภาวะอันไม่พึงปรารถนานั้น

อย่างในกรณีเหตุการณ์เดือนพฤษภาคม ๒๕๕๓ นั้นจะพบว่า ในวันที่ ๒๗ เมษายน ๒๕๕๓ ได้มีนักการเมืองคนหนึ่งได้ออกมาให้สัมภาษณ์ในทำนองตนต้องการทำทุกวิถีทางเพื่อปกป้องสถาบันพระมหากษัตริย์และกล่าวถึงแผนผังล้มเจ้าที่ทางการได้นำออกมาเผยแพร่…

ในที่สุด สงครามกลางเมืองย่อย ๆ ก็ได้เกิดขึ้น แต่ที่ไม่ขยายวงไปมากกว่านั้น ก็เพราะโชคดีที่มันไม่ถึงจุดที่ประชาชนรู้สึกว่า เจ้าหน้าที่รัฐไม่สามารถเดินเรื่องให้จบและเร็ว แต่ถ้าพวกเขาคิดว่า มันเป็นหน้าที่ของพวกเขาต้องออกมาถวายความจงรักภักดีต่อสภาบันโดยที่ต้องออกมาจัดการด้วยตัวพวกเขาเองแล้ว เมื่อนั้นสงครามกลางเมืองครั้งใหญ่ก็จะถือกำเนิดขึ้น และเมื่อนั้นเรื่องมันคงเป็นไปตามแผนของนักการเมืองผู้นี้ไปแล้ว

และเมื่อสงครามกลางเมืองยืดเยื้อ ใครก็ตามที่มายุติมันลงได้ ผู้นั้นก็เข้าข่าย dues ex machine และสังคมก็จะกลับเข้าสู่ความสงบเรียบร้อยสันติอีกครั้งหนึ่ง

แต่สันติภาพที่ว่านี้ ไม่ได้มาจากฝีมือของผู้คนในสังคมเอง เท่ากับเป็น “สันติภาพเทพประทาน” •

โจ๊กสำเร็จรูปรสชาติอร่อยกว่าที่ผมคิด อาจเป็นด้วยความหิวหรือไม่ก็ห่างหายจากการกินอาหารสำเร็จรูปต่าง ๆ ไปนาน หรือไม่อาจเป็นเพราะความเอื้ออาอารีของคุณป้าแม่บ้านที่อาบซึมแผ่ซ่านเข้าไปด้วย, อย่างไรก็ตามผมคิดว่าน่าจะเป็นอย่างหลังมากกว่าอื่นใด แม้จะเป็นการคิดเข้าข้างตัวเองมากไปก็ตามที

                “ยังร้อนมากอยู่นะคุณ ป้าไม่ค่อยชอบหรอกไอ้โจ๊กอย่างนี้ มันร้อนจี๋เกินไป หากคนไม่ดีไม่ทั่วมันก็จับเป็นก้อน แล้วไอ้ที่เป็นก้อนนั่นมันก็ไม่สุกเสียด้วย”

                “บางคนเขาก็ชอบนะครับ อย่างว่าของสำเร็จรูปเอารวดเร็วเข้าไว้ก่อน รีบกินแล้วรีบไปทำอะไรต่ออะไรต่อ”

                “คนกรุงเทพเขากินอยู่กันอย่างนี้หรือคุณ แล้วจะรู้จักรสชาติที่แท้จริงของอาหารได้ยังไง”

                “ส่วนมากเป็นยังงั้นละครับ” ผมคุยไปพลางคนโจ๊กในถ้วยกระดาษไป

                “แล้วคุณล่ะ”

“ส่วนใหญ่ผมจะทำกินเอง”

                “ดีค่ะ ลูกสาวป้าน่ะมันได้แต่ฝากท้องไว้กับร้านข้างถนน มันว่าห้องเช่าเขาไม่ให้ทำ ถึงทำได้ก็ไม่มีเวลาทำอยู่ดี สู้ซื้อเขาไม่ได้ ไม่รู้มันเอาเวลาไปทำอะไรหมด กับข้าวน่ะอย่างง่าย ๆ ก็ใช้เวลาทำไม่เท่าไหร่ เหมือนคนกรุงเทพนี่มีเวลาน้อยนะคะคุณ หมดไปกับงาน เรียน เดินทาง มันว่าวันหนึ่ง ๆ ใช้เวลาอยู่บนถนนสามสี่ชั่วโมง อย่างนั้นก็ไม่รู้จะอยู่ไปทำไมกัน”

                แม่บ้านรินน้ำส่งให้ผม

                “ลูกสาวป้าทำงานอะไรหรือครับ”

                “ยังค่ะยัง มันยังเรียนอยู่ กำลังจะจบตรี จบแล้วมันว่าจะต่อโทเลย แต่ป้าน่ะอยากให้มันทำงานก่อนแล้วส่งตัวเองเรียนอย่างคุณราตรี แต่มันว่าจบแค่ปริญญาตรีจะไปหางานอะไรทำ เดี๋ยวนี้จบตรีมันต่ำไปเสียแล้ว มันต้องจบโทจบเอก  ฮึ คิดกันอย่างนี้ซักวันคนจบเอกมันก็เกลื่อนเมืองซิคะคุณ แล้ววันนั้นจะต้องกระเสือกกระสนเรียนอะไรที่มันสูงกว่าปริญญาเอกอีกล่ะคะ”

                “ก็คงเรียนเอกอีกหลาย ๆ เอกมังครับ” ผมยิ้มให้แม่บ้าน นึกชอบใจความคิดของเธอ

                “มันไม่กลายเป็นว่าความรู้ท่วมหัวไปรึคะคุณ” เธอแค่นหัวเราะ “สมัยป้าเขาไม่เห็นบ้าเรียนกันขนาดนี้ จบม.ศ.๘  จบสายอาชีพก็ทำงานได้แล้ว นี่อะไร บอกว่าจบปริญญาตรียังต่ำ งั้นคนที่เขาจบต่ำกว่านั้นไม่ยิ่งต่ำกว่าหรือไงคะคุณ”

                “ก็คงยิ่งต่ำลงไปมังครับ”

                “บ๊ะ แล้วจะไปทำมาหาแดกอะไรกัน อุ๊ย ขอโทษนะคะ”

                “ป้าพูดตรงดี” ผมหัวเราะ “มันก็จริงอย่างที่คุณป้าพูด ผมเองก็เคยครุ่นคิดนะครับว่าไอ้ค่านิยมนี้มันเกิดขึ้นเอาตอนไหน หรือมันจะค่อย ๆ แทรกซึมจนแทบไม่รู้ตัว เพื่อนผมคนหนึ่งจบแค่ปวช.ทำงานได้แล้ว วันหนึ่งตกงานไปสมัครที่ใหม่เขาไม่รับวุฒินี้ แม้ว่าเขาจะมีประสบการณ์การทำงานเกือบสิบปีก็ยังเข้าทำไม่ได้ เขาว่าบริษัทมันกำหนดนโยบายมาอย่างนั้น ตำแหน่งงานของเพื่อนต้องจบระดับปริญญาตรีเป็นอย่างต่ำ สุดท้ายเขาก็ต้องกลับไปเรียนเพื่อเอากระดาษใบประกาศเท่านั้นเอง”

                “มันเป็นเพราะระบบ”

                “แต่ระบบมันก็เกิดจากคนล้อมกรอบสร้างมันขึ้นมา”

                “แล้วว่าไง คุณว่ามันเกิดจากอะไรก่อน หรือว่าจะเป็นปัญหาโลกแตกเหมือนไก่กับไข่อะไรเกิดก่อนกันยังงั้น”

                “ถ้าไม่มองว่าบริษัทห้างร้านเกิดจากคน ผมว่าเป็นเพราะระบบนะครับ จะทำงานในตำแหน่งที่สูงก็ต้องจบสูงกว่าคนทั่วไป ตำแหน่งสูงเงินก็มาก นั่นคือแรงจูงใจ ทีนี้คนก็อยากได้เงินมาก ๆ จึงต้องขวนขวายเรียนจบให้สูง คิดเหมือนกันอย่างนี้มากเข้าจำนวนคนจบสูงมันก็มาก อย่างปริญญาตรีเดี๋ยวนี้กลายการศึกษาขั้นพื้นฐานไปโดยปริยาย แม้รัฐบาลจะไม่ได้บังคับก็ตาม”

                “แต่มันก็ดีไม่ใช่หรือคะคุณหากเราจะมีคนจบปริญญากันเยอะ ๆ”

                “น้ำเสียงของคุณป้าเหมือนไม่ได้ดีใจไปด้วยเลยนะครับ”

                “ก็ความจริงมันไม่เป็นอย่างนั้น คุณภาพของคนมันไม่ได้วัดกันที่ใบปริญญานี่คะคุณ ก็ไอ้พวกที่โกงบ้านกินเมืองนั่นน่ะมิใช่จบปริญญาหรอกรึ คนจบป.๔ หรือไม่ได้เรียนหนังสือมันจะเอาปัญญาที่ไหนไปคิดฉ้อฉลหลายซับหลายซ้อน โกงได้ก็ถูกคนจับได้ไล่ทันหมด”

                “แต่พวกนั้นถึงแม้เรารู้ว่าเขาโกงแต่เรากลับทำอะไรเขาไม่ได้ จับได้แต่ไล่ไม่ทัน ช่องโหว่ช่องว่างในระบบมันมากมายเหลือเกิน หัวหมอไงครับป้า ซิกแซกไปทางโน้นทีทางนี้”

                “คุณคุยสนุก คุยได้ไปเรื่อย เหมือนคุณราตรี”

                ผมเงียบเมื่อได้ยินชื่อราตรีเป็นครั้งที่สองจากคุณป้าแม่บ้าน นึกอยากถามเธอสุดสุดว่าคุณป้าเป็นอะไรกับราตรี หมายถึงญาติผู้ใหญ่ ไม่ใช่แค่สถานะลูกจ้าง แต่ตัดใจไม่ถาม ไม่ได้นึกถึงเรื่องมรรยาท แต่ต้องการให้เธอค่อย ๆ คลายมันออกมาเอง ด้วยการชวนคุยเรื่องต่าง ๆ อ้อมเข้าหาตัวราตรี แต่จะเป็นไปได้สักแค่ไหนผมเองไม่สามารถคาดการณ์กะเกณฑ์ได้ คงต้องปล่อยให้เป็นไปโดยธรรมชาติ ระหว่างนี้ผมเลือกที่จะเงียบ แสร้งกินโจ๊กไปพลาง ๆ

                “คุณเองก็จบปริญญาใช่ไหม คุณเรียนเพื่อต้องการแค่กระดาษใบเดียวอย่างว่าหรือเปล่า”

                เหมือนถูกตบหน้าจนเจ็บชา ผมเงียบ ไม่ตอบเธอโดยทันที ความคิดหาเหตุผลแล่นเข้ามา ความจริงคือเหตุผลที่ง่ายที่สุดในการตอบคำถามนี้

                “ผมเรียนเพราะต้องการได้ความรู้ เอาไปทำงาน กระดาษแผ่นนั้นถึงยังไงก็ต้องได้อยู่ดี มันสำคัญตรงที่ระหว่างที่เรียนเราเก็บเกี่ยวเอาความรู้ได้มากน้อยขนาดไหน งานที่ผมอยากทำระบบเขาต้องการคนจบปริญญา ผมก็ต้องทำตามระบบ แต่ก็นั่นละครับ มันไม่ได้หมายความคนจบระดับนี้มันจะต้องมีคุณภาพเท่ากัน มีทั้งคนที่เรียน และมีทั้งสักแต่ว่าเรียน กระดาษนั้นแค่การันตีว่าจบปริญญานะ แต่ไม่ได้รับรองว่าจะทำงานจริง ๆ ได้ ตัวอย่างก็อย่างที่ป้าว่านั่นแหละ เมื่อก่อนจบมศ.๘ ทำงานได้ เห็นมั้ย ไม่จบปริญญาก็ทำงานได้ คนไม่จบอะไรเลยก็สามารถทำงานได้ เป็นคนใช้แรงงานก็ถือว่าทำงาน”

                เธอหัวเราะ ผมหน้าเสีย ไม่รู้ว่าหัวเราะนั้นเพราะเย้ยหยันหรือชอบใจเห็นด้วย

                “คุณพูดคล้ายคุณราตรี”

                ราตรี… นี่เป็นราตรีครั้งที่สามโดยบังเอิญอีกแล้ว

                “งั้นป้าขอความเห็นคุณได้ไหมคะ”

                “ครับ”

                “ป้าจะทำยังไงกับลูกสาวป้าดี เรื่องเรียนต่อโทอะไรของมัน”

                “เขาน่าจะทำงานก่อน เพราะผมไม่เห็นความจำเป็นอะไรของเขาที่จะต้องเรียน นี่ผมหมายถึงผมไม่รู้รายละเอียดมากไปกว่าที่ป้าเล่ามา”

                “คุณราตรีก็ว่าเหมือนคุณ เอาล่ะ ป้าตัดสินใจได้แล้ว ป้าจะบอกมันว่า อยากจะเรียนก็เรียนไป แต่ต้องทำงานหาเงินส่งตัวเองเรียน ป้าไม่ส่งมันแล้ว”

                “ป้าน่าจะตัดสินใจเองมากกว่าจะเอาความคิดของผมตัดสินใจ”

                “วุ้ย คุณก็… ป้าคิดไว้อย่างนี้ก่อนจะถามคุณถามคุณราตรีแล้วล่ะค่ะ คนเราก็ยังงี้แหละ คำตอบมีไว้ในใจเรียบร้อยแล้ว เพียงแต่ต้องการความเห็นคนอื่นว่าจะคิดเหมือนเราหรือเปล่าเท่านั้น”

                ผมเงียบอีก คิดตามคำพูดของเธอ จริงหรือที่คนเรามักเป็นอย่างที่เธอว่า ไม่จริงหรอก บ่อยครั้งไปที่คำตอบของผมต้องเปลี่ยนไปตามความเห็นที่จริงใจของเพื่อน และบ่อยครั้งเหมือนกันที่ผมดื้อดึง คิดทำตามความเห็นของตัวเอง ผลน่ะหรือ การทำตามความเห็นของตัวเองล้มหงายไม่เป็นท่า และนั่นยิ่งทำให้ผมเรียนรู้ว่า หากเรารับฟังเอาความคิดเห็นของคนอื่นมาใส่ใจคิดกับความคิดเห็นของตัวเองมันจะทำให้เรากระทำการต่าง ๆ ไปได้ตลอดรอดฝั่ง จริงแล้วในความหมายของคุณป้าแม่บ้านอาจจะเป็นเช่นนี้

                “หากผม หรือราตรีคิดไม่เหมือนป้าล่ะ จะทำตามความคิดเดิมมั้ย”

                “มันขึ้นอยู่กับว่า ความเห็นนั้นมีเหตุผลน่าคิดตามมากน้อยแค่ไหน และต้องไม่เผด็จการ บอกว่าป้าต้องทำอย่างที่ผมที่ฉันบอกนะ อย่างนั้นป้าจะทำตามความคิดของตัวเอง”

                “ไม่มีใครชอบการบังคับ เราต่างมีอิสรภาพของเรา โดยเฉพาะอิสรภาพทางความคิด”

                “คุณนี่ก็ พูดอะไรเหมือนคุณ”

                “ราตรี”

                “ไฮ้ คุณรู้ได้ยังไงว่าป้าจะพูดถึงคุณราตรี”

                “ผมได้ยินป้าว่าอะไรก็เหมือนคุณราตรี ๆ เหมือนป้านับถือเขามากมาย” ผมเงียบไปอึดใจ “ผมคิดถึงนิยายรัก ๆ ใคร่ ๆ นางเอกจะมีพี่เลี้ยงหรือแม่นมรักใคร่ทูนหัวเอามาก ๆ”

                “ทุกสิ่งในนิยายน่ะเอามาจากเรื่องจริงทั้งนั้นแหละคุณ มีแต่เรื่องนะที่แต่งที่สร้างกันขึ้นมา”

                “ไม่มีบ้างเลยหรือครับ ที่เรื่องเป็นเรื่องจริง อย่างฝรั่งยังมีนิยายประเภทเบสออนทรูสตอรี่”

                “แต่บางฉาก ตัวละครบางตัวก็ต้องปรับเปลี่ยนใช่ไหมล่ะคะ เนื้อเรื่องบางตอนก็อาจจะโลดโผนกว่า”

                ผมคิดถึงเรื่องที่ผมกำลังเขียน…หากจะเขียนตามความเป็นจริงที่ปรากฏ เมื่อไหร่งานเขียนเรื่องนี้จะจบ อาจจะเป็นเดือน เป็นปี หรือไม่มีวันจบลงได้ ทิ้งไว้ครึ่ง ๆ กลาง ๆ หากผมอยากจะจบ ผมต้องหลอกตัวเองงั้นหรือ ผมจะก้าวผ่านความจริงได้หรือไม่กัน หรือผมควรจะทิ้งเรื่องนี้ไปเสีย เพราะว่าสิ่งที่เขียนมันคือเรื่องจริง

                ไม่, ผมจะลองดื้อดูสักครั้ง จะลองดูว่าผมจะเขียนเรื่องจริงให้เป็นนิยายได้หรือไม่  ใช่ นั่นคือคำตอบของผมที่เลือกแล้ว ผมจะไม่ฟังความเห็นของใครทั้งนั้น

                ว่าแต่ตัวละครสำคัญของผมตอนนี้เธอไปทำอะไรอยู่ที่ไหนกัน ทั้งราตรีและฮานา •

๑๙, ๓๑ ส.ค. ๕๓

ผมคิดถึงเพลงเพลงหนึ่งที่เรไรเปิดให้ฟังในวันที่ผมนอนป่วยอย่างเช่นขณะนี้  ผมไม่ได้เปิดมันฟังนานแล้ว นานจนคิดชื่อเพลงไม่ออก

หากคิดจะรัก..ก็รัก

หากคิดจะฝัน..ก็ฝัน

เธอบอกว่าเธอชอบเพลงนี้  ผมถามเหตุผล เธอว่าก็เพราะชอบน่ะสิ  ผมเซ้าซี้ถามเธอต่อทั้งที่เธอตอบคำถามนั้นแล้ว

“มันต้องมีเหตุผลมากกว่าชอบสิ ชอบเพราะอะไร”

“งั้นเรขอไม่มีเหตุผลต่อละกัน  ภาณุล่ะจ๊ะชอบเพราะอะไร”

“ทำไมเรถึงคิดว่าเราชอบ”

 “ถ้าภาณุไม่ชอบแล้วจะเก็บเอาไว้ทำไม”

ก็ที่เธอรักคือฉัน แล้วเธอจะฝันถึงใคร

ก็ฝันนั้นไม่อาจเป็นดั่งที่เห็นเช่นดั่งฝัน

“ไปหาหมอดีมั้ยภาณุ” เรไรถามหลังจากใช้หลังมือแตะหน้าผากของผม

“กินยาแก้ไข้เดี๋ยวก็หายเร นอนเยอะ ๆ กินน้ำมาก ๆ พ่อบอกอย่างนั้น”

“ถ้าพ่อมาเห็นภาณุตอนนี้ก็คงบอกให้ไปหาหมอ”

“พ่อพูดอย่างนั้นทุกครั้งแหละเร แต่ก็ไม่เคยเอาเราไปหาหมอได้สักครั้ง”

“ดื้อ เด็กดื้อ”

“ไม่เด็กแล้วเร ไม่เด็ก  เรารู้ตัวน่ะว่าเมื่อไหร่ขนาดไหนจึงจะไปหาหมอ”

“ผู้ใหญ่ดื้อไม่น่ารัก”

“เลิกกวนใจซะทีเถิดน่าเร เราสัญญา ถ้ามันหนักจริง ๆ เราจะไป”

“ถึงตอนนั้นก็”

“ทำไม ตอนนั้นทำไม”

“จะกินอะไร จะเที่ยงแล้ว ข้าวเช้ากินหรือยังจ๊ะ”

“คิดว่าเราสำออยหรือเร เรารู้ตัวน่ะว่าข้าวมันต้องกิน ไม่งั้นกินยาไม่ได้ พ่อบอกนะ พ่อบอก”

“พ่อบอกอีกแล้ว ถ้าเชื่อพ่อทำไมไม่ไปหาหมอ” เรไรเดินเข้าห้องครัว “หุงข้าวต้ม ทำไมคนป่วยต้องกินแต่ข้าวต้ม”

“เรกินอะไรเวลาไม่สบาย”

“อะไรนะ ภาณุพึมพำอะไร เรไรไม่ได้ยิน”

ผมไม่พูดอะไรต่อกับเรไรอีก  เจ็บคอ คอแห้ง  อยากกินน้ำ น้ำ น้ำ แต่ใจไม่สั่งการให้สมองบังคับร่างกายให้หยิบจับทั้งที่ขวดน้ำแก้วน้ำอยู่เพียงแค่มือเอื้อม

ไข่เจียวส่งกลิ่นหอมฟุ้ง ไม่นานก็ได้กลิ่นไส้กรอกรมควัน คิดถึงกับข้าวสำหรับคนป่วยของพ่ออาจมีหมูหย็อง กุนเชียง ไข่เค็ม น้ำปลาใส่พริกขี้หนูซอยกระเทียมซอยกับกุ้งแห้งบีบมะนาวลงไป เวลากินผมจะออดอ้อนทำออเซาะพ่อต่าง ๆ นานา ห้วงยามนั้นพ่อจะไม่ว่าว่าผมอ่อนแอไม่ทำตัวสมเป็นเด็กผู้ชาย ถึงพ่อจะว่าผมก็ไม่สน เพราะนานทีปีหนหรอกผมจะได้ใกล้ชิดพ่อมากเท่านั้น หากผมไม่ป่วยพ่อก็คงไม่มานั่งดูแลเอาอกเอาใจประคบประหงม- เพียงแต่ถ้าเราอยู่ด้วยกันเท่านั้น เวลาผมป่วยผมคงไม่ทำเช่นนี้กับพ่อ

เรไรกลับมาเอาหลังมือแตะหน้าผากผมอีก

“พ่อทำข้าวต้มให้ภาณุกินหรือเปล่า”

ผมพยักหน้า

“เรทอดไข่กับไส้กรอก พ่อทำอะไรให้ภาณุกินบ้างจ๊ะ”

“บางทีก็มีไข่เค็ม หมูหย็อง”

“มีน้ำปลาพริกด้วยไหม”

ผมพยักหน้า

เรไรลุกเดินเข้าไปในห้องน้ำ กลับออกมาพร้อมผ้าขนหนูเช็ดหน้าเปียกหมาด พับได้ขนาดฝ่ามือวางโปะไว้ที่หน้าผากของผม

“เดี๋ยวเรทำน้ำปลาพริกก่อนนะ แล้วจะมาเช็ดตัวให้ ภาณุจะกินน้ำมั้ย”

ผมพยักหน้า  เรไรรินน้ำใส่แก้ว “ลุกไหวไหม”

“ถ้าไม่ไหวแล้วยังไง” ผมตอบพร้อมกับลุกขึ้นนั่ง

“ดีแล้ว เป็นผู้ชายต้องเข้มแข็ง”

คำพูดของเรไรยิ่งทำให้ผมคิดถึงพ่อยิ่งขึ้น ยิ่งทำให้ผมชิงชังตัวเองที่ไม่ใส่ใจไปเยี่ยมเยียนแม้จะรู้ว่าพ่ออยู่อย่างเป็นสุข กระนั้นก็ตาม ผมยังคิดอยู่ลึก ๆ ว่าพ่ออยากให้ผมไปหาบ้าง แต่พ่อก็ไม่เคยขอร้องเลยสักครั้ง การเงียบเฉยของพ่อยิ่งทำให้ผมละเลย นานวันเข้าผมแทบไม่เคยคิดถึงพ่อ ผมคิดถึงแต่ตัวเอง คิดถึงแต่คนอื่น หมกมุ่นอยู่กับตัวเอง ยุ่งย่ามกับเรื่องของคนอื่น

หากวันนี้มีเธอกับฉัน จะรอวันนั้นทำไมเล่าหนา

เมื่อวันนี้มีเราคู่ฟ้าแล้วไยจะหามายาแห่งฝัน

“เช็ดตัวก่อนนะ แล้วค่อยกินข้าว พอดีข้าวต้มเย็นภาณุจะได้กินได้คล่องคอ”

“เพลงนี้ชื่อเพลงอะไร”

“หากคิดจะรัก..ก็รัก”

“เรเปิดอีกรอบได้ไหม”

หากเราจะคิดรักกันสุขใจ อย่าหวั่นไหวจงไปข้ามวัน

เมื่อวันนี้มีเธอกับฉันแล้วไยจะฝันไปไยเล่าหนา

ก็ไม่ต้องหวังดังที่คอยฝัน ก็เธอกับฉันมั่นในศรัทธา

อย่าเอาชีวิตไปวางกับสายธารา ด้วยเวลาพาเศร้าตรม

“เราชอบเพลงนื้ เพราะอะไรเรรู้ไหม?”

“เพราะว่าชอบ ก็แล้วเหตุผลล่ะจ๊ะ หรือว่าไม่มี”

“มี, เหตุผลมีอยู่ว่า เพราะเรชอบเพลงนี้”

“ก็นั่นแหละ เหตุผลเดียวกัน”

เวลาคนเราเจ็บป่วยล้มหมอนนอนเสื่อ เราจะคิดถึงใครบ้าง สำหรับผมคิดถึงพ่อกับย่า หรือหากไม่ใช่สองคนนี้จะเป็นใครก็ได้ที่คอยดูแลผมในยามเจ็บป่วย อย่างเรไรก็เป็นคนหนึ่งที่เข้ามาอยู่ในความทรงจำ

            น่าแปลกที่หากร่างกายและจิตใจสมบูรณ์เป็นปรกติผมมักไม่คิดถึงคนเหล่านั้นอย่างลึกซึ้ง บางทีนี่อาจเป็นสัญชาตญาณของคนเท่านั้น ที่ต้องการที่อยากได้ความรักจากผู้อื่น แล้วเราก็เปรียบไอ้ความรักนั้นให้เป็นเสมือนน้ำทิพย์หล่อเลี้ยงจิตใจ บางครั้งเกินเลยปล่อยให้จิตใจเป็นใหญ่ ให้ก่อเกิดเป็นอารมณ์ต่าง ๆ อยู่เงียบ ๆ พูดคุยกับตัวเองไม่เคยได้ นี่มันก็เกิดจากจิตใจแท้ ๆ ไม่เคยคิดที่จะบังคับจิต ไม่เคยฝึกควบคุมจิตมิให้คิดฟุ้งซ่าน ความกลัวเมื่อต้องอยู่คนเดียวมันก็คือจิตอ่อนแอ จิตอ่อนแอเมื่อไหร่ร่างกายก็จะอ่อนแรงลงด้วย ดูเหมือนกายและจิตจะสัมพันธ์กัน คนเราหากใจเป็นทุกข์อยู่ทุกเมื่อเชื่อวันเสียแล้วจะยังอยากกระทำการงานอันใดกันเล่า อยากนั่งเลื่อนลอยอยู่เฉย ๆ ทั้งวัน นานเข้าก็นอนลืมตาโพลงมองฟ้ามองเพดาน ดูเหมือนว่าเรากำลังจ้องมองสิ่งต่าง ทว่า แท้จริงแล้วกลับไม่เห็นสิ่งใด ๆ

            น่าขัน, คิดได้ดังนี้ผมก็หัวเราะแค่น  ผมเองกำลังตกอยู่ในในสภาวะเช่นนั้น แต่ก็เถอะ หากไม่ตกอยู่ในสภาวะนี้แล้วผมจะคิดได้อย่างนั้นไหม หรือจริงอย่างราตรีว่า ทุกสิ่งที่เรารู้มันล้วนเกิด ผ่านพ้น และเราได้สัมผัสกับมัน เมื่อได้สัมผัสจึงมีความทรงจำ แล้วผมก็หวนคิดถึงครั้งที่เคยถกกับเรไรว่า ที่สุดอย่างพระพุทธองค์ก็ล้วนประสบสัมผัสกับความไม่รู้มาก่อนจะกี่ชาติภพก็ไม่รู้ละ เรไรเบ้หน้า ผมบอกเธอว่าไม่ได้ลามปามถึงพระถึงเจ้า ก็ท่านยังบอกว่าสามารถแย้งคำสอนของท่านได้ ก็นั่นละ ผู้ที่แย้งและพยายามพิสูจน์ก็ได้คำตอบอย่างเดียวกับท่าน  ผมอุปมาว่าต้องเห็นโลงศพเสียก่อนจึงจะหลั่งน้ำตา เรไรแย้งว่าเขาเรียกประสบกับตัวเองแล้วจดจำ ทุกสิ่งที่ได้ประสบสัมผัสนั้นเป็นบทเรียน บางคนรู้แล้วก็ไม่ทำซ้ำ แต่บางคนก็ทำซ้ำ ๆ มันก็ไม่เกิดผลการพัฒนาอะไร บทสรุปของการพูดคุยเรื่องนั้นเราต่างมองหน้ากัน ยิ้มให้กัน นี่เราจะมาตั้งตนเป็นนักปรัชญากันใช่ไหม เรไรหัวเราะเสมือนเยาะเย้ยตัวเอง เธอว่า เราก็ได้แต่พูดในสิ่งที่คิดแต่ลงมือทำตามได้แค่กระผีก  จริงของเธอ ก็ในเมื่อขณะนี้ผมกำลังผลิตบทเรียนซ้ำ ความฟุ้งซ่านย้ำสอนผมเพื่อให้ได้จดจำได้อย่างขึ้นใจกระนั้นหรือ

            ไม่ละ, ผมเบื่อบทเรียนนี้เต็มทีแล้ว ยิ่งเรียนมันยิ่งทำให้ผมจมดิ่งไปกับความหลังที่ผ่านพ้นเป็นอดีต ผมจะต้องอยู่กับปัจจุบันอย่างที่ราตรีว่า  ขณะนี้ผมกำลังเป็นไข้ และร่างกายต้องการพักผ่อน ร่างกายจะพักผ่อนได้ต้องได้รับการสั่งการจากสมอง ฉะนั้นผมจะสั่งการให้ร่างกายได้นอนพัก บอกตัวเองว่านอนเสีย หลับเสีย กำหนดลมหายใจเข้าออก สติจดจ่ออยู่กับสิ่งนั้น เข้าและออกอย่างช้า ๆ แล้วไม่นานผมก็จมดิ่งเข้าสู่ดินแดนอันแสนสุขสงบประหลาดอย่างช้า ๆ •

๓-๖ ส.ค. ๕๓