สถานการณ์กับวีรบุรุษ

สวัสดีวันอาทิตย์  ปีที่ ๔ อาทิตย์ที่ ๕

 

เลือกชมภาพยนตร์เรื่อง Valkyrie เพราะได้อ่านบทความพิเศษเกี่ยวกับปฏิบัติการนี้ในมติชนสุดสัปดาห์ และชอบแนวประวัติศาสตร์  ดารานำแสดง ทอม ครูซ ไม่ได้ดึงดูดความสนใจเลย (แล้วในเรื่องก็ไม่ได้แสดงความพิเศษใด ๆ ออกมาเท่าที่ควร)

            ชื่อไทยชื่ออะไรไม่แน่ชัด แผน ๆ อะไรสักอย่าง, ตรงตามเนื้อเรื่อง Valkyrie เป็นแผนปฏิบัติการซ่อนรูปหลังจากสังหารท่านผู้นำ-อดอล์ฟ ฮิตเลอร์ ได้สำเร็จ

            Valkyrie เป็นชื่อแผนปฏิบัติการป้องกันกรุงแบร์ลีน โดยระบุไว้ว่า ในกรณีฉุกเฉินหากท่านผู้นำมีอันเป็นไปไม่ว่าจะด้วยเหตุใด ๆ ก็ตาม คือเสียชีวิต บาดเจ็บสาหัส หรือไม่อยู่ในสถานะที่จะเป็นจอมทัพทำหน้าที่บงการกำกับการป้องกันอาณาจักรเยอรมันที่ ๓ หรือป้องกันกรุงแบร์ลีนได้ จะมีผู้สืบทอดรับหน้าที่นี้แจกแจงไว้ตามลำดับ^๑

            ที่ว่าเป็นแผนปฏิบัติซ่อนรูปนั้นเพราะกลุ่มคนที่วางแผนสังหารฮิตเลอร์นำโดยนายพันเอกเคลาส์ กราฟ เชงค์ ฟอน ชเตาเฟินแบร์ก นั้นจะโยนความผิดไปให้ทหารหน่วยเอสเอส แล้วประกาศใช้แผน Valkyrie

            แน่ละว่าแผนนี้ประสบความล้มเหลว เพราะฮิตเลอร์ตายเพราะฆ่าตัวเองภายหลังเยอรมนีพ่ายแพ้สงคราม

            หนังเล่าเรื่องการปฏิบัติการตั้งแต่ต้นจนจบ ไม่มีอะไรหวือหวา ไม่แปลกใจเลยหากว่าภาพยนตร์เรื่องนี้จะล้มเหลวเรื่องรายได้ (เหมือนแผน Valkyrie) แต่สิ่งหนึ่งที่ได้รับจากการชมคือ ได้รู้ว่า คนเยอรมันใช่ว่าจะคิดเห็นคล้อยตามฮิตเลอร์-ท่านผู้นำ ไปเสียทั้งหมด

            พวกเขาต้องการยุติสงคราม ซึ่งเล็งเห็นแล้วว่าจะนำพาประเทศไปสู่ความวิบัติหากพ่ายแพ้สงคราม ส่วนในความคิดของชเตาเฟินแบร์กเขารับไม่ได้กับการใช้ความรุนแรงต่าง ๆ กับเชลยศึก ทั้งที่เป็นพลเมืองและทหาร และการกำจัดชาวยิว

            ยกย่องชาติพันธุ์ตัวเองเป็นเลิศขนาดไหนก็ยังคงไว้ซึ่งความมีมนุษยธรรม

.

.

คนเยอรมันรักความสงบ รังเกียจความรุนแรง แต่เหตุไฉนพวกเขาจึงยินยอมพร้อมใจให้ฮิตเลอร์ขึ้นเป็นผู้นำ

            ฮิตเลอร์ก้าวขึ้นสู่อำนาจในภาพของ “วีรบุรุษ”

            เป็นวีรบุรุษที่คนเยอรมันรอคอย ในสภาพการณ์ของประเทศเยอรมนีหลังสงครามโลกครั้งที่หนึ่งมีแต่ความขัดแย้ง ทะเลาะเบาะแว้งเพื่อรักษาอำนาจของรัฐบาลผสมที่มาจากหลายฝ่าย ประชาชน (ไม่ใช่ชนชั้นกลาง) ต่างมีความทุกข์ยากในการดำรงชีวิต เช่นหาเชื้อเพลิงมาบรรเทาความหนาวเย็นที่กำลังจะมาถึง, ประทังชีวิตอยู่ได้ด้วยซูปมันฝรั่งร้อน ๆ, ยืนคอยเป็นแถวเพื่อหาซื้อของใช้จำเป็นที่ขาดแคลน ในขณะที่ชนชั้นกลางกำลังชม ‘จุลอุปรากร’ ที่โรงละครแบร์ลีนอย่างเพลิดเพลิน^๒

            ท่ามกลางสภาพการณ์เช่นนี้ ประชาชนเยอรมันต่างรอคอยวีรบุรุษที่จะมาช่วยประเทศชาติ

            วีรบุรุษที่ประชาชนปรารถนาเป็นอย่างไร?

            รูดอล์ฟ ชูลเทิน (Rudolf Schulten) นักประวัติศาสตร์อธิบายว่า “จะไม่คอยเอาใจคนส่วนใหญ่  เขาอาจจะใจดีเหมือนพ่อ แต่ก็แข็งแกร่งราวทหารได้ในเวลาเดียวกัน  วีรบุรุษจะมีลักษณะของหัวหน้า นักรบ และนักเทศน์ในคนคนเดียวกัน  เขาจะขึ้นสู่อำนาจโดยประชาชนเป็นผู้เรียกร้อง” ^๓

            ฮิตเลอร์มีคุณสมบัติดังกล่าว (หรือไม่ก็พยายามที่จะสร้างให้มี)

            เมื่อแรกขึ้นสู่อำนาจยังดี แต่ครั้นนานไป ๆ ก็เริ่มเผยธาตุแท้ของตนออกมา (ซึ่งอาจเกิดขึ้นโดยไม่ได้ตั้งใจแต่เดิมก็ได้  ‘อำนาจ’ ที่มีอยู่ในมืออาจทำให้ ‘บ้า’ และ ‘หลง’ ไปกับการมี)

            คิดไปถึง นโปเลียน, นโปเลียนกับฮิตเลอร์มีบางอย่างที่คล้าย (หรือใกล้เคียง) กัน ทั้งในเรื่องการขึ้นสู่อำนาจ ขณะครองอำนาจ และตกจากอำนาจ เป็นจุดจบที่แสนเศร้าสำหรับตัวเขา (คนอื่นอาจมองเห็นเป็นเรื่องน่าหัวเราะ ปีติยินดี)

            เคยอ่านบทความวิเคราะห์จากที่ไหนจำไม่ได้แล้วว่า การที่คุณทักษิณครองใจชาวบ้านคนชนบทได้เพราะรัฐบาลแต่ละยุคละเลย มองข้าม ไม่เอาใจใส่กับคนกลุ่มนี้มาโดยตลอด  คุณทักษิณมองเห็นช่องว่างตรงนี้ เมื่อได้บริหารประเทศจึงมีนโยบายมุ่งตรงไปยังชาวชนบททันที

            เขาจะยกย่องคุณทักษิณเป็นวีรบุรุษก็ไม่น่าแปลกใจอันใด

            สถานการณ์สร้างวีรบุรุษ, จะเป็นวีรบุรุษแบบไหน-ของใคร ไม่เกี่ยวกับบรรทัดฐานของคนอีกกลุ่มหนึ่ง

            หาก Valkyrie ของชเตาเฟินแบร์ก และผองเพื่อนประสบความสำเร็จก็จะได้รับการยกย่องว่าเป็นวีรบุรุษเช่นเดียวกัน (และถึงแม้ปฏิบัติการ Valkyrie จะล้มเหลว เขาก็ยังได้รับการยกย่อง มีอนุสาวรีย์ ๒๐ กรกฎา-วันที่เขาและผองเพื่อนถูกยิงเป้า)

            หากปฏิบัติการ Valkyrie ประสบความสำเร็จ ประวัติศาสตร์โลกจะเป็นอีกแบบหนึ่ง ·

           

            ๑๒ เม.ย. ๕๒

 

 

^๑ วัลคือเรอ Walküre จากยุทธการลอบสังหารฮิตเลอร์กลับสู่เทพปกรณัมแห่งชนเผ่าแกร์มาเนิน เขียนโดย ศ. ดร.พรสวรรค์ วัฒนางกูร, บทความพิเศษ มติชนสุดสัปดาห์ ฉบับที่ ๑๔๙๒ วันที่ ๒๐-๒๖ มี.ค. ๒๕๕๒

^๒ หนทางสู่อำนาจของฮิตเลอร์ เขียนโดย ศ. ดร.พรสวรรค์ วัฒนางกูร, บทความพิเศษ มติชนสุดสัปดาห์ ฉบับที่ ๑๔๙๕ วันที่ ๑๐-๑๖ เม.ย. ๒๕๕๒

^๓ เล่มเดียวกับ ๒

 

 

อ่านความเห็นอื่น ๆ จากสำนักหนอนสนทนา