จินตนาการ

คอลัมน์ มิตรน้ำหมึก โดย ณรงค์ จันทร์เรือง

มติชนสุดสัปดาห์, ๑๑-๑๗ เมษายน ๒๕๕๑  ฉบับที่ ๑๔๔๓

 

จากประสบการณ์ สังเกตการณ์ มาถึงจินตนาการ

            ถึงแม้นักเขียนส่วนใหญ่จะไม่ค่อยยอมรับว่าตนมี “พรสวรรค์” ยกเว้นแต่ “พรแสวง” เป็นแรงดลใจให้เกิดจินตนาการ  แม้ว่าช่วงแรก ๆ จะค่อนข้างฟุ้งซ่าน สับสน จับต้นชนปลายแทบจะไม่ติด แต่หมั่นฝึกปรือวิทยายุทธ์ไม่ลดละหรือย่อท้อเสียง่าย ๆ  คำว่า จินตนาการ ก็เริ่มจะทอแสงเจิดจ้าออกมาให้เห็นโดยง่าย

            สรุปว่า ไม่ค่อยได้ยินใครปฏิเสธว่าตัวเองสิ้นไร้ซึ่งจินตนาการ ก่อนจะปลุกปั้นตัวหนังสือให้ร้อยเรียงร่ายส้ายขึ้นมาเป็นแน่นนอน

            ว่าแต่ประสบการณ์กับจินตนาการนั้น จะมีน้ำหนักโน้มเอียงไปในทางใดมากกว่ากัน ผลงานย่อมเป็นเครื่องพิสูจน์ชัดเจน เป็นรูปธรรมชัดแจ้ง  โดยเฉพาะผลงานที่กำเนิดจากพื้นฐานของประสบการณ์เกือบเต็มร้อย

            ศรีบูรพา  ดอกไม้สด  อรวรรณ  มนัส จรรยงค์  คึกฤทธิ์ ปราโมช  สด กูรมะโรหิต  อิศรา อมันตกุล  ป. บูรณปกรณ์  ศรีรัตน์ สถาปนวัฒน์  ก.สุรางคนางค์ (ในยุคต้น ๆ )  จิตร ภูมิศักดิ์  ลาวคำหอม  ทะนง ศรัทธาทิพย์  อ. ไชยวรศิลป์  เสนีย์ เสาวพงศ์  ‘รงษ์ วงษ์สรรค์  และ อาจินต์ ปัญจพรรค์  เป็นต้น

            ปกรณ์ ปิ่นเฉลียว  วสิษฐ เดชกุญชร  ลิขิต วัฒนปกรณ์  และ  มนัส สัตยารักษ์ นายตำรวจนักเขียนผู้สั่งสมบ่มเพาะประสบการณ์จนสุกงอม  ก็ได้ชื่อว่าเขียนเรื่องที่เคยพบผ่านจนเจนตาเจนใจออกมาเป็นเรื่องสั้นหรือนวนิยาย

            จะโน้มเอียงไปทางจินตนาการบรรเจิดพอหอมปากหอมคอ หรือเพื่อเปลี่ยนแปรบรรยากาศเล็กน้อย  ก็อย่าง “เงาอุบาทว์” เรื่องสั้นอันคะนึง อื้ออาวในชั่วข้ามคืนของ ปกรณ์ ปิ่นเฉลียว นั่นประไร!

 

 

            มีผู้ตั้งคำถามว่า “นวนิยายหมายความว่าอะไร แปล ตามตัว”

            คำตอบจากอาจารย์เปลื้อง ณ นคร (นายตำรา ณ เมืองใต้) คือ

            “ศัพท์ นวนิยาย นี้เป็นศัพท์ที่ กรมหมื่นนราธิปพงศ์ประพันธ์ ท่านทรงตั้งขึ้น  คำว่า “นว” แปลว่า “ใหม่” (ส่วน) “นิยาย” คือ “เรื่องที่ไม่จริง”

            นวนิยาย ก็คือเรื่องไม่จริงแบบใหม่ แต่อันนี้ท่านก็ทรงตั้งศัพท์ขึ้นเทียบกับคำอังกฤษที่เรียกว่า novel  คำว่า novel แปลได้อย่างหนึ่งว่า “ใหม่”  ในยุโรปสมัยก่อน การแต่งเรื่องต่าง ๆ มีวิธีแต่งเหมือนเล่านิทานต่อไปเรื่อย ๆ

            ต่อมามีนักเขียนในอิตาลีเขียนเรื่องมีแนวใหม่ขึ้น  เรื่องแบบใหม่นี้เขาตั้งชื่อว่า novella  ปรากฏว่ามีคนนิยมอ่าน  คนอังกฤษก็เอาวิธีแต่งนี้ไปใช้เขียนในประเทศอังกฤษ  และเรียกเรื่องที่แต่งว่า novel  ก็เกิดเป็นเรื่องอ่านเล่นแบบใหม่ขึ้น  เรื่องแปลกใหม่ ๆ ก็ว่า novelty ภาษาไทยก็ใช้คำว่า นวนิยาย” (จาก “สวนหนังสือ” ฉบับที่ ๘)

            นอกจากนี้ กรมหมื่นนราธิปพงศ์ประพันธ์ (ท่านวรรณ) ได้บัญญัติศัพท์จากภาษาอังกฤษเป็นภาษาไทย  เป็นที่รับรองและได้รับความนิยมใช้แพร่หลายตั้งแต่อดีตมาจนถึงปัจจุบันนี้

            เช่น จักรภพ  โทรทัศน์  บริการ  ประชาคม  ประชากร  ปฏิวัติ  ปฏิรูป  พัฒนา  วัฒนธรรม  วารสารศาสตร์  วิกฤต  วิสาหกิจ  ศิลปะศาสตร์  สาธารณรัฐ  สหพันธ์  สมาพันธ์  สังคมสงเคราะห์  สถาบัน  สื่อสารมวลชน  อภิสิทธิ์  เอกสิทธิ์  มลพิษ   ภาพลักษณ์  คณะลัทธินิยม  นิกาย  ปุถุชน…  และ จักพรรดิ  เป็นต้น

            จาก “เรื่องยาว” มาถึง “เรื่องสั้น”

            short story ตรงตัวจากภาษาปะกิต  นเรศ นโรปกรณ์ ใช้คำว่า “ชวนิยาย” ให้เข้าคู่กับ “นวนิยาย” แต่ไม่ค่อยมีใครนิยมใช้เท่ากับคำพื้น ๆ ที่เรียกขานกันว่า “เรื่องสั้น” กับ “เรื่องยาว”  จำง่ายซะไม่มี

            โนเวลเล็ต-โนเวลหลุดอะไรนี่เรียกจำยาก สู้ใช้คำไทยง่าย ๆ ดีกว่า  ใครจะเรียก “เรื่องสั้นขนาดยาว” หรือ “เรื่องยาวขนาดสั้น” ก็ได้ตามสะดวกปากก็แล้วกัน

 

 

ถึงแม้จะเคยเชื่อถือกันมานานกาเลว่าประสบการณ์  สังเกตการณ์  และ จินตนาการนั้นสำคัญยิ่งสำหรับคนเขียนหนังสือ  ถ้าใครขาดสิ่งใดสิ่งหนึ่งไปแล้วก็ควรไปทำมาหากินอย่างอื่นเสียเถิด อย่าได้คิดอ่านหรืออุตริมารบกวนบรรณาธิการและคนอ่านอีกสืบไปเลย

            มีผู้ตั้งข้อวิมุติกังขาว่ามีความสำคัญทัดเทียมกันจริงหรือ  ในเมื่อประสบการณ์ก็ดี  ความรู้รอบตัวต่าง ๆ ก็ดี  ล้วนมีแต่ขีดจำกัดจำเขี่ย  แต่จินตนาการย่อมกว้างขวางล้ำลึก  แผ่กระจายรายล้อมโลกไม่มีวันสิ้นสุดไปตลอดกาลนาน

            กล่าวโดยรวบรัดก็คือ…

            การอ่าน กับ ประสบการณ์ เป็นแรงบันดาลใจ ไม่ว่าจะมองในแง่ใดก็ถือว่าเป็นความรอบรู้วันยังค่ำคืนยังรุ่ง  จินตนาการย่อมจะอุบัติขึ้นเพราะเป็นแรงบันดาลใจแน่นอน…แต่จินตนาการนั้นมีปีกอันกว้างใหญ่ มีพลังลี้ลับน่ามหัศจรรย์ อาจดั้นด้นไปในนภากาศเวิ้งว้าง  ดำดิ่งลงไปใต้มหาสมุทรสุดลึกล้ำได้ง่ายดายเกินใครจะคาดฝัน

            ประสบการณ์กับสังเกตการณ์อาจเป็นบันไดขั้นแรก ๆ สำหรับก้าวย่างขึ้นไปสู่บันได้ขั้นที่สูงกว่า คือ จินตนาการ นั่นแล

 

 

วิลาศ มณีวัต เคยให้สัมภาษณ์ คำรพ นวชน เมื่อราว ๒๐ ก่อนไว้ว่า…นวนิยายที่โด่งดังในยุคแรกของเขาคือ “ชีวิตไม่มีพรมแดน” ซึ่งเขาเคยเล่าไว้ว่าได้รับแรงบันดาลใจจาก “ละครแห่งชีวิต” ของ ม.จ.อากาศดำเกิง รพีพัฒน์

            “ผมอ่านแล้วอ่านอีก อ่านอย่างหลงใหล  และต้องยอมรับว่ามันมีอิทธิพลต่อแนวทางการดำเนินชีวิตของผมเป็นอย่างมาก  หนังสือเล่มนั้นทำให้ผมไม่อยากเป็นอย่างอื่น นอกจากคนหนังสือพิมพ์  อยากไปสืบข่าวที่อังกฤษบ้าง  อยากจะไปดมกลิ่นหมอกที่ลอนดอน  อยากไปดูระบำที่ปารีส  แต่ความเป็นจริงเดินช้าไม่ทันใจ  ผมจึงฝันมันขึ้นมา และได้กลายเป็นนิยายในนามของ วิไล วัชรวัต…ซึ่งเขียนผิดไปเยอะเหมือนกัน เพราะผมเขียนจากหนังสือบวกแผนที่  บวกความฝัน  และบวกความกำแหงขนาดหนัก…”

            ขนาดเขียนถึงบ้านเมืองไกลโพ้น โดยที่เจ้าตัวไม่เคยย่างกรายไปเลยเรื่องราวยังสนุกสนานจนถึงโด่งดัง ขนาดละครคณะศิวารมณ์ มานำตอนหนึ่งไปสร้างละคร โดยให้ชื่อว่า “แว่วเสียงยิปซี” จากฝีมือบทละครระดับ “เทพ” สุวัฒน์ วรดิลก

            “ผมต้องขอบคุณ คุณสุวัฒน์ วรดิลก ไว้ในที่นี้ด้วยอย่างสูง”  วิลาศ มณีวัต บอกกล่าวให้รับรู้โดยทั่วกัน  “เพราะทำเป็นละครได้ดีกว่าเรื่องเดิมของผมเป็นอันมาก”

            วิลาศ มณีวัตสนใจต่องานเขียนประเภทเรื่องสั้นและนวนิยาย ในยุคแรกเริ่มของวัยหนุ่มประเภทอ่านหนังสือแทบจะไม่เป็นอันกินอันนอน…คำรพ นวชน สรุปว่า

            “การสั่งสมความเจนจัดในการอ่าน ผนวกกับความเป็นคนช่างคิดช่างฝันของเขามากกว่าจะมีพื้นฐานมาจากประสบการณ์ของชีวิตที่เป็นจริง”

 

 

จินตนาการอันกว้างไกลถึงขนาดแผ่ไพศาล ไร้กฎเกณฑ์หรือขอบเขตใด ๆ มาขัดขวางกางกั้น ย่อมมิได้จำกัดจำเขี่ยเฉพาะโครงเรื่องอันนำพาผู้อ่านไปสู่โลกของของความคิดฝันแต่เพียงอย่างเดียว

            ฉาก  ตัวละคร  คำพูดคำจา ที่ไม่ว่ายังไงก็หนีอมตะวาจาของ ชาร์ล ดิกเก้น ไปไม่ได้เด็ดขาด นั่นคือ “นวนิยายต้องสมเหตุสมผล”

            จะ “แปดสิบวันรอบโลก” หรือ “ผู้ชนะสิบทิศ” ก็ล้วนแต่ทำให้ผู้อ่านเชื่อถือถือได้ทั้งสิ้น  ไม่ว่า ฉาก  ตัวละคร  คำพูดคำจา สอดรับกับถ้อยคำของ แมรี่ คอเรลลี่ ที่ยืนยันว่า “ไม่มีถ้อยคำใด ๆ จะโรแมนติกเกินไป”

            จินตนาการจากผู้เขียนฝ่ายเดียวหาเพียงพอไม่  ผู้อ่านต้องปลดปล่อยใจให้ลอยล่องไปในจินตนาการด้วยเช่นกัน  ขืน “ลับ ลวง พราง” ฝ่ายเดียวเดี๋ยวก็หมดสนุกกันพอดี (ฮา) ·