๖ ตุลาคม : การเมืองการสังหารหมู่

คอลัมน์ ยุทธบทความ เขียนโดย สุรชาติ บำรุงสุข

มติชนสุดสัปดาห์ ๗-๑๓ มีนาคม พ.ศ.๒๕๕๑  ฉบับที่ ๑๔๓๘

การขยายตัวของความรุนแรงโดยทั่วไป เป็นส่วนหนึ่งของกระบวนการทำให้เกิดความป่าเถื่อน ที่มีความเข้มแข็งมากขึ้น นับตั้งแต่สงครามโลกครั้งที่ ๑ เป็นต้นมา”

Eric Hobsbawm

นักคิดชาวอังกฤษ (๒๐๐๗)

ปัญหาการสังหารหมู่ในวันที่ ๖ ตุลาคม ๒๕๑๙ เป็น “วาทกรรมการเมืองไทย”  ไม่ต่างไปจากกรณีสังหารหมู่ที่เกิดขึ้นในหลายประเทศ

            กรณีการสังหารหมู่ชาวยิวในยุโรปสมัยที่นาซีเรืองอำนาจ  วาทกรรมการสังหารหมู่ชาวยิวยังคงเป็นประเด็นที่มีการศึกษาค้นคว้าวิจัย  เพราะการตอบคำถามว่า ทำไมรัฐนาซีของเยอรมนีในสมัยฮิตเลอร์ต้องสังหาชาวยิวเป็นจำนวนมากนั้น เป็นประเด็นที่มีความซับซ้อนมากกว่าการตอบตอบง่าย ๆ ว่า “ฮิตเลอร์เกลียดยิว”

            ถ้าจะต้องอธิบายการสังหารหมู่ชาวยิวในยุโรป โดยเฉพาะในเยอรมนี ก็ต้องทำความเข้าใจกับสถานการณ์ที่ทำให้ฮิตเลอร์ก้าวเข้าสู่การเป็นผ็นำของประเทศด้วย

            ฮิตเลอร์ขึ้นเป็นผู้นำประเทศโดยผ่านกระบวนการทางรัฐสภา แล้วจึงขยายอำนาจของพรรนาซีให้ครอบคลุมการเมืองของประเทศ (หาได้จากการยึดอำนาจ)

            เช่นนี้  วาทกรรมการเมืองการขึ้นสู่อำนาจของนาซีที่นำไปสู่การฆ่าชาวยิว จึงต้องกรคำอธิบาย  มองในกรอบที่กว้างขึ้น  การเมืองยุโรปหลังสงครามโลกครั้งที่ ๑ คือจุดเริ่มต้นสำคัญต่างหาก

            การแพ้สงครามโลกครั้งที่ ๑ ของเยอรมนี  เยอรมนีต้องยอมรับสนธิสัญญาแวร์ซายที่ต้องควบคุม บีบบังคับเยอรมนีอย่างเข้มงวดเพื่อไม่ให้ฟื้นตัวจนอาจกลับมาเป็นมหาอำนาจทางทหารอีกได้นั้น ทำให้เกิดลัทธิชาตินิยมเยอรมัน จนผู้คนในสังคมหันไปให้ความสนับสนุนแก่ผู้นำที่มีข้อเสนอในการสร้างความรุ่งเรืองให้แก่เยอรมนีได้อีก

            และ ฮิตเลอร์ พร้อมกับ พรรคนาซีก็คือคำตอบในกรณีนี้

            ถ้าจะหนีจากวาทกรรมเดิมเช่นในข้างต้น เราอาจอธิบายได้ว่า จุดเริ่มต้นของปัญหานี้มาจากการขึ้นสู่อำนาจของพรรคบอลเชวิก และการปฏิวัติสังคมในรัสเซียต่างหาก  การนี้ทำให้เกิดความหวาดกลัวอย่างมากในหมู่ชนชั้นกลางในยุโรป  พวกเขาเกรงกลัวว่าอีกไม่นานการปฏิวัติคอมมิวนิสต์จะถูกส่งออกจากรัสเซียเข้าสู่ยุโรป

            ผลจากการปฏิวัติรัสเซีย ทำให้ชนชั้นกลางในเยอรมนีกลายเป็นชนชั้นอยู่ได้ด้วยความอ่อนไหวในอารมณ์ทางการเมืองเป็นอย่างยิ่ง  ในขณะเดียวกันผู้นำทหารในกองทัพเยอรมันก็ดูจะไม่แตกต่างกัน  นักสังคมนิยมถูกมองด้วยสายตาว่าเป็นภัยคุกคาม มากกว่าการขยายอำนาจของนักสังคมชาตินิยม (พวกนาซี)  ฮิตเลอร์และพรรคนาซีน่าจะเป็นทางเลือกในการต่อสู้กับการขยายตัวของลัทธิสังคมนิยมที่เหกิดขึ้นทั้งในเยอรมนีและในยุโรป

            รัฐบาลพลเรือนในขณะนั้นก็ไม่ได้แสดงให้เห็นถึงความเข้มแข็งในการเป็น “ปราการทางการเมือง” ในการต่อสู้กับลัทธิสังคมนิยมได้อย่างมีประสิทธิภาพได้อย่างใด

            ดังนั้น เมื่อพรรคนาซีมีอำนาจ พวกเขาไม่ได้ฆ่าหมู่เฉพาะในกรณีของชาวยิวเท่านั้น  การสังหารนักสังคมนิยมก็เกิดขึ้นทั่วไปในยุโรปที่อยู่ภายใต้การยึดครองของนาซี

            การสังหารหมู่ หรือในภาษาที่เข้มข้นมากขึ้นใช้คำว่า “การฆ่าล้างเผ่าพันธุ์” (Genocide)  ซึ่งมีความหมายถึง การจงใจทำลายกลุ่มคนที่มีความแตกต่างทางชาติพันธุ์ หรือเชื้อชาติ โดยมีพื้นฐานมาจากเรื่องของผิวสี เผ่าพันธุ์ ศาสนา เป็นสำคัญ

            การฆ่าชาวคอมมิวนิสต์ของฮิตเลอร์อาจใช้คำอธิบายว่า เป็นเรื่องของการสังหารหมู่ทางการเมือง หรือ การฆ่าล้างอุดมการณ์ (Ideological Genocide)-ผู้เขียน   เพราะเป็นการจงใจการทำลายล้างกลุ่มคนที่มีอุดการณ์ทางการเมืองที่มีความแตกต่างกัน  หรืออีกนัยหนึ่งก็คือคำอธิบายเรื่อง “สงครามอุดมการณ์” ในแบบ “ขวาพิฆาตซ้าย” เป็นต้น

กรณีเหตุการณ์ ๖ ตุลา ๒๕๑๙ ยิ่งมองจากตัวแบบของการขึ้นสู่อำนาจของพรรคนาซีในเยอรมนีแล้ว ก็เห็นได้ชัดถึงปัจจัยของความกลัวคอมมิวนิสต์ซึ่งได้กลายเป็น “อารมณ์ทางการเมือง” ทั้งของชนชั้นกลางและชนชั้นนำในไทย  โดยเฉพาะหลังจากความเปลี่ยนแปลงทางการเมืองในประเทศอินโดจีนที่นับตั้งแต่ต้นปี ๒๕๑๘ แล้ว ก็เห็นได้ถึงการพังทลายของระบอบทุนนิยมตะวันตกในประเทศเพื่อนบ้านของไทย

            ฉะนั้นการก่อตัวของรัฐสังคมนิยมในอินโดจีน จึงส่งผลกระทบอย่างมากต่อความอ่อนไหวของการเมืองไทย (เช่นเดียวกับผลกระทบจากการเกิดรัฐสังคมนิยมรัสเซียในยุโรป โดยเฉพาะในเยอรมนีก่อนการขึ้นสู่อำนาจของนาซี)

            ผลพวงแห่งความกลัวเช่นนี้นำพาสังคมไทยไปสู่ความสุดโต่งทางการเมือง  และยิ่งเมื่อระบอบกษัตริย์ถูกโค่นล้มในราชอาณาจักรลาวแล้ว ก็ยิ่งตอกย้ำถึงความจำเป็นที่จะต้องดำเนินการอย่างเด็ดขาดกับกลุ่มลัทธิสังคมนิยมในประเทศ  อย่างน้อยเพื่อไม่ให้เป็น “หมากโดมิโน” ตัวที่สี่ ในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้

            นอกจากความกลัวแล้ว ก็คือความตกใจจากภาพของคลื่นคนในฐานะ “ผู้อพยพทางเรือ” ซึ่งได้ตอกย้ำว่า ถ้าการเปลี่ยนสังคมไทยให้เป็นสังคมนิยมแล้ว พวกเขาก็อาจมีฐานะไม่แตกต่างจาก “มนุษย์เรือ” จากอินโดจีนก็ได้

            จากความทั้งสองดังกล่าวของชนชั้นกลางในปี ๒๕๑๘-๒๕๑๙ ได้กลายเป็นแรงขับเคลื่อนอย่างดีในการใช้ความรุนแรงเข้าจัดการกับกลุ่มสังคมนิยมไทย  กรณีของเยอรมนี มีคนเรียกการขึ้นสู่อำนาจของนาซีว่าเป็น “การปฏิวัติของชนชั้นกลาง” (The middle-Class Revolution) ซึ่งในกรณีการสังหารหมู่ในวันที่ ๖ ตุลาคม ๒๕๑๙ ก็ดูจะไม่แตกต่างกัน ซึ่งอาจเรียกได้ว่าเป็น “รัฐประหารของชนชั้นกลาง” ซึ่งได้รับการสนับสนุนจากชนชั้นสูง โดยมีเป้าหมายในการมุ่งจัดการกับการขยายตัวของลัทธิสังคมนิยม ที่ได้กลายเป็นภัยคุกคามในทางการเมืองและการทหาร

            ความรุนแรงจึงกลายเป็นเครื่องมือในการตอบสนองต่อความกลัวที่เกิดขึ้นของชนชั้นกลาง อันทำให้เหตุการณ์ ๖ ตุลาฯ กลายเป็น “รัฐประหารเลือด” ครั้งสำคัญของประวัติศาสตร์การเมืองไทย  และเช่นเดียวกัน ความรุนแรงเช่นนี้ยังได้รับการเกื้อหนุนอย่างดีจากชนชั้นสูง ซึ่งก็มีความกลัวคอมมิวนิสต์อยู่อย่างมากเช่นกัน

            ความกลัวดังกล่าวยังทำให้เกิดการสนับสนุนโดยตรงต่อการจัดตั้งระบบอำนาจนิยมขึ้นในไทยหลังจากเหตุสังหารหมู่ในปี ๒๕๑๙

            แต่วันหนึ่งเมื่อความกลัวลดลง พวกเขาก็พร้อมที่จะถอนการสนับสนุนระบบอำนาจนิยม จนทำให้ระบอบดังกล่าวต้องสิ้นสุดลงซึ่งตัวแบบเช่นนี้เกิดขึ้นในหลาย ๆ ประเทศ  เพราะเมื่อชนชั้นกลางเลิกกลัวคอมมิวนิสต์ ระบอบทหารที่ถูกจัดตั้งขึ้นเพื่อค้ำประกันความมั่นคงของพวกเขา ก็ถูกบังคับให้ต้องลงจากอำนาจ และทำให้เกิดระยะเปลี่ยนผ่านสู่ประชาธิปไตย

            เหตุการณ์สังหารหมู่ ๖ ตุลาคม ๒๕๑๙ เกิดขึ้นในสภาวะที่โลกอยู่กับยุคสงครามเย็น  ฉะนั้น เมื่อสงครามเย็นสิ้นสุดลงในปี ๒๕๓๒-๒๕๓๓ เรื่องราวการ “รัฐประหารของชนชั้นกลาง” ที่นำไปสู่เหตุการณ์ “ขวาพิฆาตซ้าย” ก็ค่อย ๆ จางหายไปกับยุคสมัย  พร้อม ๆ กับการที่โลกก้าวเข้าสู่ยุคสงครามก่อการร้าย

            หรืออีกนัยหนึ่งก็คือ การต่อสู้ทางการเมืองก้าวจากบริบทของสงความอุดมการณ์ สู่บริบทของสงครามชาติพันธุ์และศาสนา อันทำให้ชนชั้นกลางไม่ต้องกังวลกับความกลัวคอมมิวนิสต์อีกต่อไป

            พร้อมกับทิ้งประวัติศาสตร์ของความรุนแรงชุดหนึ่งไว้เป็นบทเรียน  และที่สำคัญก็ไม่มีความเป็น “ซ้าย” เป็น “ขวา” แบบเก่าเหลือไว้ในการเมืองไทยอีก

            เรื่องราวเช่นนี้ไม่ใช่สิ่งที่ควรนำมาใช้ประโยชน์ด้วยการเป็นเครื่องมือของการทำลายกันทางการเมือง  เพราะอย่างน้อยเหตุรุนแรงในวันดังกล่าวเป็นเครื่องเตือนใจอย่างดีว่า การทำลายกันทางเมืองด้วยความขาดสติและยั้งคิด พร้อมกับการผสมผสานของความกลัวโดยไม่ไตร่ตรองนั้น สุดท้ายแล้วก็พร้อมที่กลายเป็นการฆ่าหมู่ได้ไม่ยากนัก

            ปัญหาในท้ายที่สุดก็คือ สังคมไทยจริง ๆ แล้วเรียนรู้อะไรบ้างจากเหตุการณ์รุนแรงดังกล่าว…  ปัญหาเช่นนี้ว่าที่จริงใหญ่กว่าเรื่องของ “นายกรัฐมนตรีกับเหตุการณ์ ๖ ตุลาฯ”  ในขณะเดียวกันก็ยุ่งยากกว่ากรณีคุณสมัครกับคุณหมอสุรพงษ์ไปอยู่ในพรรคเดียวกัน  หรือปัญหาคนเดือนตุลาบางส่วนก็เข้าไปหนุนให้ทหารยึดอำนาจตอน ๑๙ กันยายน ๒๕๔๙ จนทำให้การรัฐประหารเป็นของขวัญชิ้นสำคัญสำหรับฉลองครบรอบ ๓๐ ปี ๖ ตุลาฯ ในปี ๒๕๔๙ มาแล้ว! ·