มิตรน้ำหมึก โดย ณรงค์ จันทร์เรือง

มติชนฯ ฉบับที่ ๑๔๓๘, ๗-๑๓ มีนาคม ๒๕๕๑

*คัดจากจดหมายถึงเพื่อนนักเขียน

๑๒ มีนาคม ๒๕๕๑
ท่านพี่ที่เคารพ.

  อย่าเพิ่งแปลกใจนะครับ หากจดหมายฉบับนี้จะลัดตัดหน้าฉบับก่อน (๑๑) ที่นอนรออยู่ในกล่องเตรียมส่ง หรือไม่มันอาจจะออกเดินทางไล่หลังกันไป

  เหมือนฉบับนี้เป็นฉบับเร่งด่วน? เปล่าหรอกครับ หาได้เร่งอันใด เพียงแต่วันนี้ปาเข้าไปวันพุธแล้ว ก็เลยต้องรีบอ่านคอลัมน์ มิตรน้ำหมึก (ณรงค์ จันทร์เรือง) แล้วรีบคัดย่อมากำนัลพี่ท่าน

  ไม่เสียเวลานะครับ เข้าเรื่อง “เกิดมาเขียน” เลยดีกว่า

  เชื่อกันว่าคนเขียนหนังสือนั้นเกิดมาเพื่อจะเป็นนักเขียน ต่อให้เริ่มต้นทำงานอาชีพอื่น ๆ ที่ไม่มีแววจะเกี่ยวข้องอะไรกับหนังสือ เช่นแพทย์ ตำรวจ ทหาร ข้าราชการ ฯลฯ เมื่อลิขิตหรือตราประทับมาในดวงชะตาว่าสูเจ้าจะต้องเป็นนักเขียนละหนา! ไม่ว่าจะทำอะไร อยู่ที่ไหน ลงท้ายก็ต้องกลายมาเป็นคนเขียนหนังสือไปจนได้

  ทำไปทำมา การเขียนหนังสือขายเลยกลายเป็นอาชีพหลัก งานประจำก็ทำแก้เก้อไปยังงั้นเอง มีเพื่อนฝูงหรือมิตรน้ำหมึกอุ่นหนาฝาคั่งกว่าเพื่อนที่ทำงานด้วยซ้ำ จะพูดคุยอะไรกันก็รู้สึกถูกอกถูกใจเหมือนคนที่มีวิญญาณเดียวกัน (ฮา) (นี่ตอนนี้ผมเองก็เข้าข่ายทำนองนี้นะท่านพี่)

  หลายคนถึงกับอำลาจากอาชีพเดิมมาเป็นนักเขียนอาชีพเต็มตัว

  แต่อีกหลายคนมีความคิดอ่านรอบคอบ โดยไม่ไม่จำเป็นต้องรอบจัดใด ๆ ก็ยึดถืองานประจำเป็นหลักไว้ตลอดไป สมัยนี้ต้องบอกว่า…ถูกต้องนะครับ!

  คนที่อยากเป็นนักเขียน จนได้เป็นนักเขียนอาชีพสมใจ ใช้ดินสอหรือปากกาขีด ๆ เขียน ๆ เลี้ยงดูตัวเองและครอบครัวให้ราบรื่นตามสมควร แม้ว่าจะขลุกขลักฝืดเคืองเป็นบางครั้งอย่างที่เคยกล่าวกันว่า “บางวันก็มอมแมมหน่อย แต่บางวันก็ดูหรูหรา ถือว่าเป็นธรรมดาของคนเขียนหนังสือ”

  เคยมีผู้ถาม เออร์สกิน คอลด์เวล ว่าทำมาหากินอะไร? เขาตอบอย่างอ่อนโยนว่า “ขายกระดาษน่ะครับ กระดาษที่มีตัวหนังสือของผม” (ฮา)

  กว่าจะขายกระดาษพิสดารนั้นได้เล่า เขาและเธอต้องเริ่มต้นไต่เต้ามายังไง? ราบรื่นหรือต้องกระเสือกกระสนแค่ไหน? กว่าบรรณาธิการจะยินยอมนำต้นฉบับที่เจ้าตัวคิดว่ายอดเยี่ยมไร้เทียมทัน ลงพิมพ์สู่สายตาท่านผู้อ่านน่ะ? (ต้นฉบับเป็น ไร้เทียมทัน นะครับ)

  บางคนเขียนมันอย่างเดียวโดยไม่คิดทำงานอื่น
เขียนโดยไม่รู้ว่าจะได้ลงพิมพ์หรือเปล่า?

  บรรณาธิการ หรือผู้พิจารณาต้นฉบับคงจะมีเวลาหยิบมาอ่านคร่าว ๆ อย่างเสียไม่ได้ ทำใจเสียว่าเป็นหน้าที่ ไม่ก็อยู่ว่าง ๆ ก็เอามาอ่านฆ่าเวลาไปยังงั้นเอง ก่อนจะเกิดอาการตะลึงพรึงเพริด ออกอุทานตื่นเต้นว่า…โอ! ข้าพเจ้าเจอะเจอเพชรในกองกระดาษเข้าแล้วเหรอเนี่ย? (ฮา)

  ส่วนมากมักจะหายเข้ากลีบเมฆ หรือ “ลงตะกร้า” เสียเป็นส่วนมากกว่าจะได้ลงพิมพ์ จนมีคำว่า “ตะกร้าสร้างนักเขียน” ที่ อาจินต์ ปัญจพรรค์ บัญญัติขึ้นมาใน ฟ้าเมืองไทย (พี่ท่านได้ทันอ่านไหม-ผมไม่ทัน)

  ต้นฉบับที่บรรจงหย่อนลงตะกร้าบางแห่งก็มีทุกวัน หรือวันละ ๒-๓ เรื่องนะครับ จะเอาเวล่ำเวลาที่ไหนมาตอบจดหมาย หรือให้คำแนะนำผู้ที่อยากเป็นนักเขียนว่าควรเขียนอะไร? ยังไง? แบบไหน? ยกเว้นแต่เห็นว่า “มีแวว” จริง ๆ ก็อาจจะบอกกล่าวว่าขอให้ลองเขียนดูใหม่ หรือเขียนไปเรื่อย ๆ ไม่ช้าก็คงจะ “ได้การ” เข้าซักวันแหละน่า…เพี้ยง!

  ส่วนเรื่องก “พรสวรรค์” ขอให้หยุดไว้ก่อน อาศัย “พรแสวง” ไปพลาง ๆ ละกัน

  คนแปลกหน้าของวงการน้ำหมึกน่ะ เจอความเงียบน่าใจหายเหมือนโยนหินลงเหวได้ซัก ๒-๓ เรื่องก็มักจะถอดใจไปตาม ๆ กัน อย่างว่าใจถึงจริง ๆ ส่งไป ๔-๕ เรื่องแล้วก็ยังไม่มีคำตอบจากสวรรค์…เลิกคิดเลิกฝันจะเห็นชื่อเห็นนามปากกกาตัวเองในหนังสืออีกต่อไป

  แต่คนที่อยากจะเป็นนักเขียนจริง ๆ จัง ๆ อดทนทู่ซี้ชนิดตายเป็นตาย ไม่ยอมเลิกราง่าย ๆ ก็ยังมี

  ส่งเรื่องนี้ไม่ผ่านก็ไม่เป็นไรรีบส่งเรื่องใหม่ไปให้พิจารณาโดยพลัน!

  ระหว่างนั้นก็อ่านหนังสือชนิดตะลุยเลือด อ่านกันหามรุ่งหามค่ำ ไม่ว่าจะยังเล่าเรียนหรือทำงานทำการแล้วก็มิได้เป็นอุปสรรคอันใด…เพราะการอ่านชนิดไม่ปรานีปราศรัย ไม่บันยะบันยังนี่เองที่ทำให้นักเขียนหน้าใหม่ ๆ อุบัติขึ้นมา

  “จักรพรรดิเรื่องสั้น” ปกรณ์ ปิ่นเฉลียว เล่าว่า เคยอาศัยตะเกียงกระป๋องนมอ่านและเขียนหนังสือดึกดื่นค่อนคืนจนเป็นต้อหินเรื้อรังหลายสิบปีกระทั่งถึงวันลาลับ

  ข้อสำคัญคือ…จงเขียน!

  เขียนจนชำนาญจนถึงช่ำชอง จนข้ามคำว่า “จงทำในสิ่งที่รู้” เป็น “ต้องรู้ในสิ่งที่ทำ” หรือเรียกขานกันว่า “มืออาชีพ” นั่นแล

  การเป็นนักเขียนมืออาชีพไม่ใช่ของกล้วย ๆ เหมือนเคี้ยวข้าว แต่ต้องประกอบด้วยความพากเพียรไม่ย่อท้อง่าย ๆ ต่อสู้ชนิด “หัวชนฝา” โดยที่ไม่ต้องไปมองหาคู่ต่อสู้ที่ไหนให้เสียเวลา มองกระจกเงาเมื่อไหร่ก็นั่นแหละ…ใช่เลย!

  “มืออาชีพ” ที่รู้จักมักคุ้นตั้งแต่รุ่นใหญ่ลงมารุ่นไล่ ๆ กัน ล้วนแต่ถือคติ “อักขระห้าวันหนี เนิ่นช้า” ทั้งนั้น ถ้าไม่เขียนหนังสือก็อ่านหนังสือ หลาย ๆ คนยอมรับว่าลุ่มหลงกับกิจกรรมทั้งสองอย่างเหมือนกับเป็นยาเสพติดยังไงยังงั้น

  “อรวรรณ” เล่าว่า…ไม่ว่าอยู่บ้านหรือโรงแรมเห็นพิมพ์ดีดเป็นโดดเข้าใส่ คันไม้คันมืออยากจะโม่นิยายน่ะซี…ยกเว้นแต่ตอนเขียนไม่ออกก็ว่าแล้วไป (ฮา)

  ตรงกับตำรา “ปากกาทอง” ที่ว่า ผู้ริอ่านจะเป็นนักเขียนอาชีพ จงทำตัวเป็น “หนอน” เข้าไว้ เรื่องสั้นเรื่องยาวจงอ่านไปเถิด หมั่นสังเกตสังกาไปด้วย ว่านักเขียนอาชีพเขาวางพล็อตยังไง ใช้ภาษาได้รื่นไหล รัดกุม มีสำบัดสำนวนโดดเด่นเฉพาะตัว ชนิดที่ผู้อ่านอ่านปุ๊บไม่ต้องดูนามปากกาก็จำได้ได้ปั๊บว่าใครเขียน

  อ่านมากเขียนมากเข้า ทีนี้ก็รู้จักภาษาหนังสือกว้างขวางออกไปทุกที รู้จักคำหนัก คำเบา หรือว่ากลาง ๆ จนสามารถหยิบฉวยเอามาใช้ด้วยความช่ำชอง ไม่ต้องหยุดนึกคิดให้เสียเวลา

  ตัวอย่าง เช่น “แดง, เปิดประตูหน่อย” “เปิดประตูดีกว่าแดง” “แดง, เปิดประตูเดี๋ยวนี้”
  ไม่ต้องบอกว่าเป็นเสียงเรียก เสียงสั่ง หรือเสียงตะโกน ให้เสียเวลา

  คำว่า “รัดกุม” ย่อมตรงข้ามกับ “รุงรัง” เป็นธรรมดา

  เมื่อ ๓๐ ปีก่อน “ก่อนที่ฟ้าจะสาง” ของ “น้าหงา” สุรชัย จันทิมาธร มีการท้วงกันว่า “ก่อนฟ้าจะสาง” ก็เหลือแหล่จะพอ เลยตัด “ที่” ทิ้งไป…อ้าว? แล้วคำว่า “จะ” น่ะเอาไว้ทำไม? ยังไงฟ้าก็ต้อง “สาง” แน่ ๆ อยู่แล้ว เลยเหลือแต่ชื่อ “ก่อนฟ้าสาง” แจ่มแจ้งปางมาจนถึงทุกวันนี้

  (เรื่องนี้ ผมอ่านแล้ว ในหน้าหมายเหตุของผู้เขียนกล่าวว่า สหายไฟ-อัสนี พลจันทร์ เป็นผู้ทักท้วงและอธิบาย พร้อมแก้ชื่อให้เป็น “ก่อนฟ้าสาง” ส่วนต้นฉบับที่น้าหงาแกใช้ “ก่อนฟ้าจะสาง” นั่นด้วยเหตุผลว่า มันโรแมนติก ดี แต่ด้วยความเห็นด้วยกับคำแนะนำ จึงใช้ “ก่อนฟ้าสาง”)
 

  คาแรกเตอร์ของตัวละคร โดยเฉพาะคำพูดคำจาที่บอกกล่าวถึงอาชีพ ความสนใจ และนิสัยใจคอว่าผู้พูดเป็นคนแบบไหน? มีความรู้ความคิดปานใด? มองโลกในแง่ร้ายหรือรื่นรมย์มากน้อยยังไง?

  ทหาร ตำรวจ ข้าราชการ นักเลง แมงดา โสเภณี หรือแม่ค้ากับคุณหญิงคุณชาย ก็ย่อมพูดจาแตกต่างกันวันยังค่ำ ถ้าปล่อยให้ตัวละครพูดจาเหมือนกันหมด ผู้อ่านถ้าไม่เสียสติจริง ๆ ก็คงไม่มีใครอยากแตะต้องข้องแวะให้เสียเวลา

  “อารมณ์ขัน” สำคัญยิ่งสำหรับนักเขียน โดยเฉพาะละอ่อนหน้าใส ๆ จงอย่าละเลย ลืมเลือน หรือมองข้ามไปอย่างเด็ดขาด

  “อารมณ์ขัน” ไม่จำเป็นว่าจะต้องเป็นเรื่องตลกเสมอไป
สิ่งนั้นคือเสน่ห์ของตัวหนังสือ โดยเฉพาะตัวละครที่ดูสมจริง แถมมีชีวิตชีวาน่ารักใคร่อีกต่างหาก

  ผู้เขียน “ปากกกาทอง” ยกตัวอย่างประกอบให้เห็นชัดแจ้งโดยพลัน!

  “…สาวสวยเดินนวยนาดมาดี ๆ ที่พาหุรัด เกิดพลัดตกไปในท่อข้างถนน แทนที่จะเอะอะโวยวายหรือด่าทอ คุณเธอกลับยิ้มน้อย ๆ กับตัวเอง พึมพำว่า…เดี๋ยวนี้เทศบาลเขาเลิกปิดฝาท่อแล้วซีนะ เราลืมไปเอง!”

  ประมูล อุณหธูป ยืนยันว่า…อารมณ์ขันคือ เสน่ห์เล่ห์มนตร์ที่จะทำให้งานของสูไม่เป็นที่ลืมเลือน!

  จบ!

  เป็นอย่างไรบ้างพี่ท่าน… ปิดท้ายด้วยเรื่องอารมณ์ขันของตัวละคร

  ผมขอแทรกสักนิดว่า นักเขียนท่านหนึ่งเคยกล่าวว่า จะสังเกตอากัปกิริยาของผู้คนเวลาเขาคุยกัน อยากรู้ว่าวัยรุ่นคุยกันยังไง ก็คอยเงี่ยหูฟัง ผู้ชายผู้หญิง เวลาคุยกันเป็นยังไงก็สามารถนำมาใช้ในงานเขียนได้

  เหมือนอย่างที่ท่านพี่เคยแนะนำผมว่า หากจะเขียนในภาษา แช็ท ก็ควรศึกษา, การนั้นผมเองก็มีประสบการณ์เหมือนกัน มันพูด (เขียนอย่างย่นย่อทีเดียว) เช่น เรียนไหน ชายหญิง ขาวมั้ย นมล่ะ HA!

  ว่าจะย่อยบทความนี้แต่ ย่อยยาก ไม่อยากให้เสียอรรถรสสำหรับสำบัดสำนวนและอามรมณ์ขันของน้าณรงค์ เลยยาวเป็นพรืดเช่นนี้แล…

  เท่านี้ก่อนนะครับ ขอให้พี่ท่านร่างกายแข็งแรง และมีอารมณ์เยอะ ๆ ผมเองพยายามจะสนุกกับชีวิตให้มากกว่าเดิม (อย่างน้อยก็ให้เหมือนเดิม-ไม่ใช่อย่างตอนนี้)

ด้วยจิตคารวะ
ประทีป จิตติ